پیشینه و هدف:علی‌رغم اهمیت دوره نوجوانی در شکل‌گیری هویت، شواهد میدانی نشان می‌دهد روند علاقه به علم نزد نوجوانان کاهش پیدا می‌کند. همچنین با وجود دامنه گسترده مطالعات در حوزه روایت‌شناسی، ناداستان و ارتباطات علمی، تاکنون چارچوبی یکپارچه برای تبیین سازوکارهای برانگیختن علاقه در ناداستان علمی برای مخاطب نوجوان ارائه نشده است. هدف این مطالعه، ارائه مدل مفهومی برای شناسایی ابعاد موثر روایت در علاقه‌مندی مخاطب نوجوان به علم است.
روش: پژوهش با رویکرد مرور نظام‌مند در چارچوب پریسما و روش تحلیل مضمون انجام شد. پس از اعمال معیارهای ورود (ارتباط با مخاطب غیرمتخصص با اولویت گروه سنی ۱۳ تا ۱۸ سال، تمرکز بر متون ناداستان علمی و علاقه به علم)، از میان ۲۴۴ مقاله بازیابی‌شده، ۴۵ مقاله وارد تحلیل نهایی شدند.
یافته: گویه‌های استخراج شده بر اساس شباهت‌های مفهومی و دلالتی، بازبینی، ادغام و سازمان‌دهی شدند و در نهایت ۴۳ گویه نهایی پس از ۵ جلسه اعتبارسنجی خبره‌گی در قالب ۱۳ مؤلفه و سه بعد هم‌پایه و متمایز «بلاغت متن»(راهبردهای فهم‌پذیری و اقناع‌گری)، «روایتمندی متن»(سازمان‌دهی روایی مفاهیم) و «مخاطب مفروض متن» (برساخت متن از دانش پیشین، ظرفیت‌های شناختی و بافتار فرهنگی-اجتماعی نوجوان) صورت‌بندی شدند. این یافته نشان می‌دهد سازوکار برانگیزانندگی ناداستان علمی، نه برآمده از تاثیر منفرد یا انباشتی هر یک از این ابعاد، بلکه مبتنی بر تعامل میان بلاغت ، روایتمندی متن و تناسب آنها با مخاطب مفروض است.
نتیجه: مدل حاضر چارچوبی تفسیری در تبیین سازوکارهای شکل‌گیری علاقه موقعیتی به ناداستان علمی ارائه می‌دهد و مبنایی برای بهبود برای تحلیل، طراحی و ارزیابی ناداستان‌های علمی برانگیزاننده برای مخاطبان نوجوان پیشنهاد می‌دهد. اگرچه برای تعمیم آن به «شکل‌گیری هویت علمی» در نوجوانان، و «علاقهٔ پایدار» به علم نیازمندبررسی‌های تکمیلی است.