ترویج علم

ترویج علم

طرح مسئله و جایگاه آن در کتاب‌های درسی ریاضی دوره دوم متوسطه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، گروه آموزش ریاضی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
10.22034/popsci.2024.430818.1312
چکیده
هدف: طرح مسئله یکی از موضوعات مهم در آموزش ریاضی است. تحقیقات نشان می دهند که استفاده معلمان از موقعیت های طرح مسئله در کلاس های درس و توانایی دانش آموزان در این زمینه، در حد مطلوب نیست. با توجه به نقش مهم کتاب های درسی در آموزش ریاضی، هدف پژوهش حاضر، بررسی و تحلیل محتوای کتاب های درسی ریاضی دوره متوسطه دوم از لحاظ توجه به طرح مسئله است.
روش: این پژوهش از نوع کیفی است و جامعه آماری آن تمامی کتاب های درسی ریاضی دوره دوم متوسطه رشته های نظری در سال تحصیلی 1403-1402 است . تحلیل محتوا به روش کریپوندرف انجام پذیرفت. ابتدا واژگان کلیدی موید طرح مسئله تعیین و سپس شناسایی آنها در کتاب های درسی صورت پذیرفت. چارچوب نظری استویانوا و الرتون که موقعیتهای طرح مسئله را به سه دسته آزاد، نیمه ساختار یافته و ساختار یافته تقسیم می کند در این پژوهش مورد استفاده قرار گرفت. بر اساس این چارچوب، کل محتوای کتاب ها مورد بررسی قرار گرفت. سپس موقعیتهای طرح مسئله شناسایی و بر اساس سه موقعیت بیان شده، تفکیک شد. فراوانی هرکدام از موقعیت ها محاسبه و تحلیل داده ها انجام پذیرفت.
یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد که در 13 کتاب مورد بررسی، 75 موقعیت طرح مسئله وجود دارد که 6/90 درصد آنها را موقعیت های نیمه ساختار یافته تشکیل می دهند. کتاب حسابان2 پایه دوازدهم رشته ریاضی و فیزیک با 16 موقعیت، بیشترین موقعیت طرح مسئله را داشت. همچنین در همه کتاب ها طرح مسئله نیمه ساختار یافته، بیشترین درصد طرح مسئله را به خود اختصاص داده بود.
نتایج: نتیجه تحلیل نشان داد که توجه کمی به فعالیت های طرح مسئله توسط مولفان صورت گرفته است. با توجه به اهمیت این فعالیت ها، افزایش آنها از نظر کمی و کیفی توسط مولفان می تواند به رفع این نقص کمک کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

اسکندری، مجتبی؛ ریحانی، ابراهیم (1393). بررسی فرایند طرح مسئله در آموزش ریاضی. نظریه و عمل در برنامه درسی. سال دوم، شماره 3، 140-117.
اسکندری، مجتبی (1392). بررسی تاثیر پرورش مهارت طرح مسئله بر توانایی حل مسئله ریاضی دانش‌آموزان سوم راهنمایی. پایان نامه منتشر نشده کارشناسی ارشد آموزش ریاضی. دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی.
جنتی، زهرا (1397). فرایند تاریخی گذر از حل مسئله به طرح مسئله. پایان نامه منتشر نشده کارشناسی ارشد آموزش ریاضی. دانشکده رفاه.
حق جو، سعید؛ ریحانی، ابراهیم (1400). فراتحلیل کیفی چارچوب­های ارزیابی مهارت­های طرح مسئله ریاضی. پژوهش در یادگیری آموزشگاهی و مجازی. سال نهم، شماره سوم، 28-9.
رحمانی نعیم‌آبادی، مریم (1398). کنکاشی بر عواطف و عملکرد دانش‌آموزان در فعالیت­های مبتنی بر طرح مسئله. پایان نامه منتشر نشده کارشناسی ارشد آموزش ریاضی. دانشگاه شهید باهنر کرمان.
رفیع پور، ابوالفضل؛ رحمانی، مریم (1400). جایگاه طرح مسئله در کتاب­های درسی ریاضی دوره آموزش عمومی. نظریه و عمل در برنامه درسی. شماره 17، 118-91.
ریحانی، ابراهیم؛ بخشعلی زاده، شهرناز؛ اسکندری، مجتبی (1393). بررسی عملکرد دانش‌آموزان سال سوم راهنمایی در موقعیت­های طرح مسئله ریاضی. مطالعات آموزش و یادگیری. دوره ششم، شماره اول، 93-67.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، وزارت آموزش و پرورش (1402). ریاضی و آمار(1)-پایه دهم دوره دوم متوسطه-110212. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب­های درسی ایران، چاپ هشتم.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، وزارت آموزش و پرورش (1402). ریاضی و آمار(2)-پایه یازدهم دوره دوم متوسطه-111212. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب­های درسی ایران، چاپ هفتم.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، وزارت آموزش و پرورش (1402). ریاضی و آمار(3)-پایه دوازدهم دوره دوم متوسطه-112212. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب­های درسی ایران، چاپ ششم.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، وزارت آموزش و پرورش (1402). ریاضی و آمار(1)-پایه دهم دوره دوم متوسطه-110212. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب­های درسی ایران، چاپ هشتم.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، وزارت آموزش و پرورش (1402). ریاضی(1)-پایه دهم دوره دوم متوسطه-110211. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب­های درسی ایران، چاپ هشتم.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، وزارت آموزش و پرورش (1402). ریاضی(2)-پایه یازدهم دوره دوم متوسطه-111211. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب­های درسی ایران، چاپ هفتم.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، وزارت آموزش و پرورش (1402). ریاضی(3)-پایه دوازدهم دوره دوم متوسطه-112211. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب­های درسی ایران، چاپ ششم.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، وزارت آموزش و پرورش (1402). آمار و احتمال-پایه یازدهم دوره دوم متوسطه-111215. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب­های درسی ایران، چاپ هفتم.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، وزارت آموزش و پرورش (1402). حسابان(1)-پایه یازدهم دوره دوم متوسطه-111214. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب­های درسی ایران، چاپ هفتم.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، وزارت آموزش و پرورش (1402). حسابان(2)-پایه دوازدهم دوره دوم متوسطه-112214. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب­های درسی ایران، چاپ ششم.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، وزارت آموزش و پرورش (1402). ریاضیات گسسته-پایه دوازدهم دوره دوم متوسطه-112215. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب­های درسی ایران، چاپ ششم.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، وزارت آموزش و پرورش (1402). هندسه(1)-پایه دهم دوره دوم متوسطه-110213. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب­های درسی ایران، چاپ هشتم.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، وزارت آموزش و پرورش (1402). هندسه(2)-پایه یازدهم دوره دوم متوسطه-111213. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب­های درسی ایران، چاپ هفتم.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، وزارت آموزش و پرورش (1402). هندسه(3)-پایه دوازدهم دوره دوم متوسطه-112213. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب­های درسی ایران، چاپ ششم.
سلیمی، زهرا (1396). بررسی تاثیر آموزش مهارت حل مسئله بر توانایی طرح مسئله معلمان ابتدایی. پایان نامه منتشر نشده کارشناسی ارشد آموزش
ریاضی. دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی.
عربی میانرودی، عبدالرضا (1399). ارزیابی درک دانش‌آموزان پایه دهم از مفهوم مساحت به کمک طرح مسئله در موقعیت­های نیمه ساختاریافته و آزاد. پایان نامه منتشر نشده کارشناسی ارشد آموزش ریاضی. دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی.
علم الهدائی، سیدحسن (1397). اصول آموزش ریاضی. مشهد: انتشارات نما، چاپ سوم.
کریپندورف، کلوس (1402). تحلیل محتوا، مبانی روش‌شناسی.  ترجمه هوشنگ نایبی، تهران: نشر نی، چاپ سیزدهم.
مولایی، ریحانه؛ رفیع پور، ابوالفضل (1399). تحلیل محتوای کتاب­های ریاضی دوره اول و دوم متوسطه بر اساس رویکرد مدل سازی. نشریه پژوهش در آموزش ریاضی. شماره 1، 44-29.
Cai, J., & Hwang, S. (2021). Teachers as redesigners of curriculum to teach mathematics through problem posing: Conceptualization and initial findings of a problem-posing project. ZDM Mathematics Education. 53, 1403-1416.
 
Cai, J., Chen, T., Li, X., et al. (2020). Exploring the impact of a problem-posing workshop on elementary school mathematics teachers’ conceptions on problem posing and lesson design. International journal of educational research. 102, 101404.
 
Cai, J., Jiang, C. (2017). An analysis of problem-posing tasks in Chinese and U.S. elementary mathematics textbooks. International Journal of Science and Mathematics Education. 15(1), 1521-1540.
 
Deringol, Y. (2020). Problem posing activities in primary school mathematics textbooks. Ilkogretim Online. 19(3), 1619-1646.
 
Deringol, Y., Guseinova, E. (2022). Problem-Posing Activities in Primary School Mathematics Textbooks in Russia and Azerbaijan.  Mimbar Sekolah Dasar. 9(3), 535-551.
 
Dolek, S., & Caliskan, M. (2018). Investigation of the problem solving and posing of elementary school fourth graders. Türk Akademik Yayınlar Dergisi (TAY Journal). 2(2), 129-147.
 
National Council of Teachers of Mathematics (NCTM) (2020). Principles and standards for school mathematics. Reston, VA: Author.
Ozgen, K., Aydin, M., Erturk Gecici, M., et al. (2019). An investigation of eighth grade students' skills in different problem posing types. International Journal For Mathematics Teaching And Learning. 20(1), 106-130
Peng, A., Li, M., Lin, L., et al. (2022). Problem posing and its relationship with teaching experience of elementary school mathematics teachers from ethnic minority area in Southwest China. EURASIA Journal of Mathematics, Science and Technology Education. 18(2), 1-14.
Suarsana, I., Lestari, I. A. P. D., Mertasari, N. M. S. (2019). The Effect of Online Problem Posing on Students' Problem-Solving Ability in Mathematics. International Journal of Instruction. 12(1), 809-820.
Xia, X., Lu, C., Wang, B. (2023). Research on mathematics instruction experiment based problem posing. Journal of mathematics education, 153-163.