ترویج علم

ترویج علم

ارزیابی میزان خوانایی در حوزه های موضوعی مختلف کتاب مطالعات اجتماعی سوم ابتدایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه آموزش جغرافیا، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
2 مدرس مدعو گروه آموزش جغرافیا، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
3 کارشناسی علوم تربیتی، آموزگار آموزش ابتدایی، شهر قدس، تهران، ایران
4 کارشناسی علوم تربیتی، آموزگار آموزش ابتدایی، کهریزک، تهران، ایران
10.22034/popsci.2025.408119.1284
چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف ارزیابی سطح خوانایی کتاب مطالعات اجتماعی سوم ابتدایی است.
روش: این مطالعه بر اساس تحلیل محتوا، با استفاده از سه شاخص گانینگ، فلش و کلوز است. برای انجام آزمون‌های فلش و گانینگ، از هر درس یک نمونه یکصد کلمه‌ای به صورت تصادفی انتخاب و تحلیل شد. برای اجرای روش کلوز، 360 دانش‌آموز به شیوه تصادفی سهمیه‌ای انتخاب شدند و به سوالات پاسخ دادند. جامعه آماری دانش آموزان پایه سوم ابتدایی شهر قدس در سال تحصیلی 1401-1402 بودند. برای تحلیل داده‌ها از آزمون‌های آنوا و همبستگی استفاده شد.
یافته‌ها: نتایج نشان داد که کتاب از نظر خوانایی در سطح پایه هفتم و هشتم است و برای دانش‌آموزان سوم ابتدایی مناسب نیست. نتایج آزمون آنوا ثابت کرد که تفاوت معناداری بین میزان خوانایی حوزه‌های موضوعی «مکان و فضا»، «زمان، تداوم و تغییر»، «نظام اجتماعی»، «فرهنگ و هویت» و «منابع و فعالیت های اقتصادی» در کتاب مطالعات اجتماعی سوم ابتدایی وجود ندارد. مقایسه نمرات خوانایی درس‌های یک تا بیست و سه نشان داد که محتوای کتاب بر اساس اصل ساده به دشوار تنظیم نشده است. میانگین پاسخ‌های صحیح آزمون کلوز برای دانش‌آموزان پایه سوم ابتدایی %40 است. درنتیجه، متن در سطح فشار روانی و ناامیدی است و درک آن برای فراگیران مشکل است. بین نمره خوانایی دانش‌آموزان و نمره درس مطالعات اجتماعی سوم ابتدایی همبستگی مثبت معنادار (01/0 P< ) وجود دارد.
نتایج: بنابراین هر چه توانایی خوانایی ودرک مطلب دانش آموزان افزایش یابد، پیشرفت تحصیلی آنها در درس مطالعات افزایش خواهد یافت. جملات طولانی و کلمات چند هجایی کتاب به ساختارهای کوچک‌تر تبدیل شود تا فهم و خوانایی کتاب آسان‌تر شود.
کلیدواژه‌ها

احمدزاده، سید هیمن؛ صوفی کردکندی، امین؛ احمدی، کامیار؛ رسولی چوپلو، مسعود (1400). تحلیل محتوای کتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم بر اساس فرمول خوانایی مک لافین، فرای و تکنیک هارتلی در سال 1400. سومین همایش بین المللی تدبیر علوم مدیریتی، تربیتی، اجتماعی و روانشناسی.
بیگمرادی، فرحناز؛ رستگاری، نرگس (1399). بررسی میزان خوانایی کتاب مطالعات اجتماعی پایه پنجم ابتدایی بر اساس روش فلش، گانیگ فوگ، مک الفلین، فرای، پاور، سامنر و کرل. دومین کنفرانس ملی یافته‌های نوین یاددهی- یادگیری در دوره ابتدایی.
پرورش، مولود (1392). سطح خوانایی کتاب مطالعات اجتماعی. رشد آموزش علوم اجتماعی، 16 (1)، 42-45.
جلائی، مریم؛ براتی دهقی، فرزانه (1397). خوانش‌پذیری کتاب‌های عربی دوره اول متوسطه بر اساس شاخص خوانایی کلوز. مجله علمی پژوهشی انجمن ایرانی زبان وادبیات عربی،  48، 103-122.
حسینی­نسب، داوود؛ فرخی، فرهمن؛ مرسلی، ژیلا (1388). ارزیابی و تحلیل محتوای کتب زبان انگلیسی دوره راهنمایی تحصیلی با استفاده از فرمول خوانایی Fog و نظرخواهی از دبیران. علوم تربیتی، 7، 7-31.
حیدری، عاطفه، تاجیک، فاطمه، نرگس رستگاری (1399). سنجش خوانایی کتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم بر اساس روش فلش، گانینگ فوگ، مک لافین، کلوز،کرل، فلش، کین‌کید، فرای، هفتمین همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج علوم تربیتی و روانشناسی ایران.
دیانی، محمد حسین (1379). سنجش خوانایی نوشته‌های فارسی؛ خوانانویسی برای کودکان، نوسوادان و نوجوانان. مشهد، کتابخانه رایانه‌ای .
رحمانی، اسحق؛ ایمانی فر، لیلا (1397). سنجش خوانایی کتاب متون وقواعد عربی 1 بر اساس تکنیک خوانایی کلوز. پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، 43، 142-161.
زارع، فاطمه؛ رضائیان، لیلا (1399). تحلیل محتوای کتاب درسی زیست شناسی پایه دهم به روش فلش، مک لافین و کلوز. پژوهش در آموزش زیست شناسی، 1 (4)، 1-14.
سراج، فرشته؛ روشن، بلقیس؛ نجفیان، آرزو؛ یوسفی­راد، فاطمه (1398). بررسی خوانایی کتاب­های فارسی دوره ابتدایی: پایه های اول تا ششم. فصلنامه مطالعات برنامه درسی ایران، 55، 113-140.
سرمد، زهره، بازرگان، عبارس و الهه حجازی (1402). روش تحقیق در علوم رفتاری. تهران،  نشر آگه.
شعبانی، امامعلی؛ معماری، رزا (1392). تحلیل محتوای متون درسی دانشگاه­ها با تاکید بر تکنیک سطح خوانایی فرای. پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، 28، 77-96.
شکاری، عباس؛ نجاریان، زکیه (1391). تعیین شاخص­های سطح خوانایی گانینگ در محتوای کتاب هدیه­های آسمانی چهارم و پنجم ابتدایی، پژوهش در برنامه ریزی درسی، 23، 71-79.
طهماسبی، شه بابا؛ رستگاری، زینب (1399). ارزیابی و سنجش خوانایی کتاب مطالعات اجتماعی چهارم ابتدایی بر اساس چهار فرمول فلش، گانینگ فوگ، مک لافین و پیاور، سامنروکرل، ششمین همایش بین المللی مطالعات اجتماعی و تربیتی در جهان اسلام.
عبدالهی­گیلانی، محمد (1401). شاخص خوانایی پیچیدگی متنی در کتاب­های زبان انگلیسی دبیرستان. پژوهش­های زبان­شناختی در زبان­های خارجه، 12 (2)، 37-59.
فراوانی، مریم؛ فضل­الهی قمشی، سیف­الله (1395). بررسی ضریب درگیری وسطح خوانایی کتاب درسی تفکر و پژوهش کلاس ششم. عیار پژوهش در علوم انسانی، 13، 83-100.
فضل­الهی، سیف­الله، منصور، ملکی­توانا (1390). ارزیابی و سنجش خوانایی کتاب علوم پایه سوم ابتدایی بر اساس پنج فرمول فرای، گانینگ، فلش، لافین و کلوز، فصلنامه مطالعات برنامه درسی ایران، 22، 141-162.
فهندژ سعدی، پری و حسن افلاکی­فرد (1401). تحلیل محتوای کتاب مطالعات اجتماعی ششم دبستان بر اساس مولفه مهارت‌های مهارت اجتماعی، 71، 97-123.
قادری مقدم، محمد ابراهیم؛ سبحانی نژاد، مهدی (1395). اعتبارسنجی روش­های سنجش سطح خوانایی کتاب های درسی، پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، 48، 44-55.
گلشن، امین؛ عظیمی، محمد (1401). ارزیابی و سنجش سطح خوانایی کتاب درسی مطالعات اجتماعی ششم ابتدایی. پژوهش در آموزش مطالعات اجتماعی، 4 (3)، 7-29.
گلشن، امین (1401). ارزیابی و سنجش سطح خوانایی کتاب درسی علوم تجربی ششم ابتدایی. فصلنامه رویکردی نو در علوم تربیتی، 4 (3)، 123-132.
یارمحدیان، محمد حسین (1395). اصول و  مبانی برنامه‌ریزی درسی، نشر یادواره کتاب، تهران.
Albright, J., De Guzman, C., Acebo, P., Paiva, D., Faulkner, M., Swanson, J. (1996). Readability of patient education materials: implications for clinical practice. Appl Nurs Res. 9, 139–143.
Ante, L. (2022). The relationship between readability and scientific impact: Evidence from emerging technology discourses, Journal of Informetrics: 16, 101252.
Blignaut, A. S., Wissing, G. J., Van den Berg, K. (2016). Using readability, comprehensibility and lexical coverage to evaluate the suitability of an introductory accountancy textbook to its readership. Stellenbosch Papers in Linguistics, 46(1): 155–180.
Burke, V., Greenberg, D. (2010).  Determining Readability: How to Select and Apply Easy-to-Use Readability Formulas to Assess the Difficulty of Adult Literacy Materials, Adult Basic Education and Literacy Journal, 4(1): 34-42.
Cline, T. A. (1972). Readability of community college textbooks and the reading ability of the students who use them. Journal of Reading Behavior, 5 (2): 110–118.
Friedman, D. B., Hoffman-Goetz, L. (2006).  A systematic review of readability and comprehension instruments used for print and web based cancer information. Health Educ Behav. 33, 352–373.
Fry, E. B. (1989). Reading formulas: Maligned but valid. Journal of Reading, 32(4): 292–297.
Gecit, Y. (2010). The Evaluation of High School Geography 9 and High School Geography 11 Text Books With Some Formulas of Readability. Educational Sciences: Theory & Practice, 3, 2205-2250.
Gordejeva, J., Zowalla, R., Pobiruchin, M., Wiesner, M. (2022). Readability of English, German, and Russian Disease-Related Wikipedia Pages: Automated Computational Analysis, Journal of Medical Internet Research, 24(5): 252-260.  
Gunes, F. (2003). The importance of the teaching of reading-writing the sentence. Turkishness Science Research, 13, 39-48.
Gysi, W. K. (2013). The Role of Readability in Science Education in Ghana: A Readability Index Analysis of Ghana Association of Science Teachers Textbooks for Senior High School. Journal of Research & Method in Education, 2 (1): 9-19.
Hailat, S., Obeidat, H., Hailat, M. (2014). The readability of secondary school geography textbooks in Jordan. Journal of Institutional Research South East Asia, 12 (2): 74-89.
Hidayatillahi, N., Zainil, Y. (2020). The readability od student’ textbook used in semantic and pragmatic course in English language education program of UNP. Journal of English Language Teaching, 9 (1): 144-159. 
Issaka, J., Fordjour Aidoo, V. E. (2019). Assessing the readability of social studies textbooks for the Junior High schools in Ghana. Educational development and practice, 3, 61-81.
Ivan, A. (2010). Klariti.com. Fog Index and Readability Formulas. Available at http://www.klariti.com/business-writing/Fog-Index-Readability-formulas.shtm1#top. Accessed on March 12, 2013.
Izqi, U., Seker, B. S. (2012). Comparing different readability formulas on the examples of science-technology and social science textbooks. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 46, 178 – 182.
Johns, A. M. (1997). Text, role and context: Developing academic literacies. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Matricciani, E. (2023). Readability Indices Do Not Say It All on a Text Readability. Analytics. 2(2):296-314.
Miles, T. (1990). The fog index: a practical readability scale. West Virginia University. Retrieved April 2, 2006, from http://www.as.wvu.edu/~tmiles/fog.html.
Oba, F. G. (2015). Readability of biology textbooks and student’ academic performance in senior secondary schools in Ektti State Nigeria. European Journal of Research and Reflection in Educational Sciences, 3 (3): 79-84.
Plucinski, K., Olsavsky, J., Hall, L. (2009). Readability of introductory financial and manage vial accounting text books. Academy of Educational Leadership Journal, 13(4): 119-127.
Smith, M., Taffler, R. (1992). Readability and understandability: Different measures of the textual complexity of accounting narrative. Accounting, Auditing & Accountability Journal, 5(4): 84–98.
Snyman, M. (2004). Using the printed medium to disseminate information about psychiatric disorders. African Journal of Psychiatry, 7(4): 15–20.
Spinks, N., & Wells, B. (1993). Readability: A textbook selection criterion. Journal of Education for Business, 69(2): 83–87.
Taylor, W. (1956). Recent Developments in the use of Cloze Procedure. Journalism Quarterly, 33 (1): 42 -48, 99.
Ulu Kalin, O, (2017). Analysis of 7th Grade Social Studies Course Book According to Different Readability Formulas, International Online Journal of Educational Sciences. 9(4): 976-987.
Wellington, J. (1994). Secondary science, contemporary issues and practical approaches. London: Mackays of Chatham, PLC.