ترویج علم

ترویج علم

سنجش درک عمومی از علم و فناوری در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
اکرم قدیمی 1
قاسم آزادی احمدآبادی 2
1 دانشیار مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور ، تهران ، ایران .
2 استادیار گروه ارزیابی سیاستها و پایش علم، فناوری و نوآوری، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور،تهران ، ایران
10.22034/popsci.2024.454301.1325
چکیده
مقدمه: پیشرفت علم و فناوری، افق‌های جدیدی را پیش‌روی بشر نهاده، به صورتی که آثار آن، کل جامعه بشری را دگرگون ساخته و حتی سبک زندگی انسان را نیز متحول کرده است. بی‌شک فراگیر شدن علم در هر جامعه‌ای با میزان شناخت مردم از علم ارتباط دارد. بیش از نیم قرن است در اغلب کشورهای توسعه‌یافته این شاخص برای سنجش درک عمومی از علم طراحی و از آن در پیمایش‌های مختلف، استفاده می‌شود. نتایج پیمایش‌ها،آثار مثبت این شاخص در ارتقای درک عموم مردم از علم را نشان می‌دهد.
هدف: این مطالعه با هدف بومی‌سازی و سنجش شاخص‌های درک عموم مردم از علم و فناوری در ایران انجام شد. با توجه به تفاوت‌های فرهنگی و اجتماعی جوامع، شاخص‌های درک عمومی از علم براساس، مقتضیات فرهنگی و اجتماعی کشور بومی‌سازی شد.
روش: در این پژوهش از روش توصیفی و طرح پیمایشی بهره گرفتیم. برای دستیابی به هدف، از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای استفاده شد. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه بود. برای پایایی سوالات و گویه‌های تهیه شده از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد. پرسشنامه بومی‌شده، با مؤلفه‌های جمعیت‌شناختی شروع و در پنج محور: 1. درک عمومی از علم؛ 2. علم و جامعه؛ 3. سواد علمی؛ 4. اعتماد به علم و 5. رسانه‌ها طراحی شد.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که بیشتر افراد بر تأثیر مثبت علم و فناوری تأکید دارند. همچنین اکثر افراد، در برنامه‌های علمی مشارکت کردند اما در برخی فعالیت ها مانند بازدید از مراکز علمی، مراجعه به کتابخانه نرخ مشارکت کمتر است. گزاره‌های مربوط به سواد علمی مورد تأیید اکثریت قرار گرفت. با توجه به ابعاد محور اعتماد به علم نظرات موافق و مخالف قابل توجه است.
نتایج: در مجموع، شاخص‌های درک عمومی از علم و فناوری مانند تراز، وضعیت علم و فناوری در جامعه را رصد می‌کنند.
کلیدواژه‌ها
درک عمومی از علم
شاخص
سنجش
بومی‌سازی
پیمایش
موضوعات

اجاق، زهرا (1400). تأملی بر ارتباطات علم و تجربه ایران. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

دانایی فرد، ح. الوانی، س.م.، آذر، ع. (1400). روش‌شناسی پژوهش کیفی در مدیریت: رویکردی جامع، تهران: اشراقی، صفار.

دواس، دی. ای. (1401). پیمایش در تحقیقات اجتماعی، مترجم: هوشنگ نایبی. تهران: نشر نی.

رجبی فروتن، ح. (1391). عمومی‌سازی علم: تاریخچه، الگوها و رویکردها. مجموعه مقالات علم، جامعه، اخلاق: جستارهایی در ابعاد اجتماعی و اخلاقی علم. تهران: مینوی خرد.

سرمد، زهره؛ بازرگان، عباس؛ حجازی، الهه (1402)‌. روش‌های تحقیق در علوم رفتاری، چاپ 48، تهران: نشر آگه.

قانعی‌راد، سید محمدامین و مرشدی، ابوالفضل (1390). پیمایش فهم عمومی از علم و فناوری: مطالعه موردی شهروندان تهرانی. سیاست علم و فناوری، 3(3)، 93-103.

قانعی‌راد، سید محمدامین و طباطبایی، سیده مرجان. (1394). نگرش‌های عامه به علم ‌و فناوری در بین شهروندان تهرانی. سیاست علم و فناوری، 8(1)، 83-94.

قانعی‌راد، سید محمدامین و مرشدی، ابوالفضل (1396). پیمایش علم و جامعه؛ تجربه جهانی و اجرای نسخه ایرانی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

قدیمی، اکرم (1403). درک عمومی ایرانیان از علم و فناوری. تهران: جهاد دانشگاهی.

ماهر، زهرا؛ قاسمی، وحید. (1393). تدوین، پایایی سنجی، اعتباریابی و هنجاریابی مقیاس سنجش «درک عمومی از علم» در اصفهان. جامعه شناسی کاربردی، 25(1)، 27-50.

وحیدی، م. (1388). علم در جامعه: از تک‌گویی تا گفت‌وگو. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در حوزه علوم انسانی، 1(4)، 195-169.

هاشمیان فر، علی؛ ربانی خوراسگانی، علی و ماهر، زهرا. (1393). بررسی و شناخت تأثیر طبقۀ اجتماعی بر درک عمومی از علم (مطالعۀ موردی شهروندان اصفهانی). علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 11(1)، 125-154.

Cetto, A. M., Gustafsson, B., & Smith, C. (2007). Science and Society: Rights and Responsibilities. The ICSU Programme.

Donghong, C., Wei, C., Lou & Huimei, Wang. (April 2007). Science and Technology, China Association for Science and Technology.

European Commission for inventories of such initiatives, (2012).

Gauhar, R. (2009). Introduction: Mapping Public Understanding of Science. Science, Technology and Society,Volume: 14 issue: 2, page(s): 211-219.

House of Lords Science and Technology Committee. (2010). Science and Technology Committee 2nd Report of Session 2008–09.

Kline, R. B. (2023). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford publications.

Lewenstein, B. V. (2003). Models of public communication of science and technology.

Maeseele, P. (2007). Science and technology in a mediatized and democratized society. JCOM. journal of science communication, 6(1), 1-10.

Malaysian Science and Technology Information Center, (1998, 2000, 2002, 2004).

Miller, J. (2002). Civic Scientific Literacy: A Necessity in the 21st Century. The FAS Public Interest Report, V.55(1): 3-6.

Ministry of Science and Technology of Brazil, (2004) Science, Technology & Innovation Indicators in The State of São Paulo/ Brazil- 2004, Published by FAPEST.

National Science Board. (2008). Science & engineering indicators. Arlington, VA: National Science Foundation.

NISTEP Publications. (2003). A Survey of the Effect of Participation in Activities for the Public Understanding of Science and Technology Activities of the Science Museum and Others The Case of the Science Club of the Science Museum and the Young Astronauts Club of Japan. available from: http://www.nistep.go.ip/logo-e.html.

Nowotny, H. (1993). Socially distributed knowledge: Five spaces for science to meet the public. Public Understanding of Science, Vol. 2, P. 307, Rertieved from http://www.sagepublications.com.

Rajesh, S. (2005). India Science Report. Science Education, Human Resources and Public Attitude Towards Science and Technology.

Raza, G. (2009). Introduction: Mapping public understanding of science. Science Technology Society, 14: 211, Retrieved from: http://sts.sagepub.com/content/14/2/211.

Ren, F., & Zhai, J. (2013). Communication and popularization of science and technology in China. Springer Science & Business Media.

Rowe, G., & Frewer, L. J. (2004). Evaluating public-participation exercises: a research agenda. Science, Technology, & Human Values, 29(4), 512-556.

Sclove, R. (1995). Democracy and technology. Guilford Press

اجاق، زهرا (1400). تأملی بر ارتباطات علم و تجربه ایران. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
دانایی فرد، ح. الوانی، س.م.، آذر، ع. (1400). روش‌شناسی پژوهش کیفی در مدیریت: رویکردی جامع، تهران: اشراقی، صفار.
دواس، دی. ای. (1401). پیمایش در تحقیقات اجتماعی، مترجم: هوشنگ نایبی. تهران: نشر نی.
رجبی فروتن، ح. (1391). عمومی‌سازی علم: تاریخچه، الگوها و رویکردها. مجموعه مقالات علم، جامعه، اخلاق: جستارهایی در ابعاد اجتماعی و اخلاقی علم. تهران: مینوی خرد.
سرمد، زهره؛ بازرگان، عباس؛ حجازی، الهه (1402)‌. روش‌های تحقیق در علوم رفتاری، چاپ 48، تهران: نشر آگه.
قانعی‌راد، سید محمدامین و مرشدی، ابوالفضل (1390). پیمایش فهم عمومی از علم و فناوری: مطالعه موردی شهروندان تهرانی. سیاست علم و فناوری، 3(3)، 93-103.
قانعی‌راد، سید محمدامین و طباطبایی، سیده مرجان. (1394). نگرش‌های عامه به علم ‌و فناوری در بین شهروندان تهرانی. سیاست علم و فناوری، 8(1)، 83-94.
قانعی‌راد، سید محمدامین و مرشدی، ابوالفضل (1396). پیمایش علم و جامعه؛ تجربه جهانی و اجرای نسخه ایرانی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
قدیمی، اکرم (1403). درک عمومی ایرانیان از علم و فناوری. تهران: جهاد دانشگاهی.
ماهر، زهرا؛ قاسمی، وحید. (1393). تدوین، پایایی سنجی، اعتباریابی و هنجاریابی مقیاس سنجش «درک عمومی از علم» در اصفهان. جامعه شناسی کاربردی، 25(1)، 27-50.
وحیدی، م. (1388). علم در جامعه: از تک‌گویی تا گفت‌وگو. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در حوزه علوم انسانی، 1(4)، 195-169.
هاشمیان فر، علی؛ ربانی خوراسگانی، علی و ماهر، زهرا. (1393). بررسی و شناخت تأثیر طبقۀ اجتماعی بر درک عمومی از علم (مطالعۀ موردی شهروندان اصفهانی). علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 11(1)، 125-154.
Cetto, A. M., Gustafsson, B., & Smith, C. (2007). Science and Society: Rights and Responsibilities. The ICSU Programme.
Donghong, C., Wei, C., Lou & Huimei, Wang. (April 2007). Science and Technology, China Association for Science and Technology.
European Commission for inventories of such initiatives, (2012).
Gauhar, R. (2009). Introduction: Mapping Public Understanding of Science. Science, Technology and Society,Volume: 14 issue: 2, page(s): 211-219.
House of Lords Science and Technology Committee. (2010). Science and Technology Committee 2nd Report of Session 2008–09.
Kline, R. B. (2023). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford publications.
Lewenstein, B. V. (2003). Models of public communication of science and technology.
Maeseele, P. (2007). Science and technology in a mediatized and democratized society. JCOM. journal of science communication, 6(1), 1-10.
Malaysian Science and Technology Information Center, (1998, 2000, 2002, 2004).
Miller, J. (2002). Civic Scientific Literacy: A Necessity in the 21st Century. The FAS Public Interest Report, V.55(1): 3-6.
Ministry of Science and Technology of Brazil, (2004) Science, Technology & Innovation Indicators in The State of São Paulo/ Brazil- 2004, Published by FAPEST.
National Science Board. (2008). Science & engineering indicators. Arlington, VA: National Science Foundation.
NISTEP Publications. (2003). A Survey of the Effect of Participation in Activities for the Public Understanding of Science and Technology Activities of the Science Museum and Others The Case of the Science Club of the Science Museum and the Young Astronauts Club of Japan. available from: http://www.nistep.go.ip/logo-e.html.
Nowotny, H. (1993). Socially distributed knowledge: Five spaces for science to meet the public. Public Understanding of Science, Vol. 2, P. 307, Rertieved from http://www.sagepublications.com.
Rajesh, S. (2005). India Science Report. Science Education, Human Resources and Public Attitude Towards Science and Technology.
Raza, G. (2009). Introduction: Mapping public understanding of science. Science Technology Society, 14: 211, Retrieved from: http://sts.sagepub.com/content/14/2/211.
Ren, F., & Zhai, J. (2013). Communication and popularization of science and technology in China. Springer Science & Business Media.
Rowe, G., & Frewer, L. J. (2004). Evaluating public-participation exercises: a research agenda. Science, Technology, & Human Values, 29(4), 512-556.
Sclove, R. (1995). Democracy and technology. Guilford Press.