ترویج علم

ترویج علم

بازخوانی وضعیت تحصیلکردگان ایرانی در چرخه مهاجرت های بین المللی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی موسسه مطالعات فرهنگی اجتماعی ، تهران ، ایران
چکیده
مهاجرت متخصصان نوعی برون کوچی آگاهانه و هدفمند نیروی انسانی برخوردار از سرمایه و دانش است و بی شک مطالعه الگوهای مهاجرتی جامعه ایران به ویژه تحصیل‌کردگان در دوران معاصر یکی از مهمترین الزامات پژوهشی در راستای منافع ملی خواهد بود. جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی از مهمترین کریدورهای مهاجرتی موقعیت استراتژیکی دارد چراکه به طور همزمان کشور مبدا، ترانزیت و مقصد میلیون‌ها مهاجر می باشد.
هدف اصلی این پژوهش فراتحلیل مطالعات صورت گرفته در خصوص چرایی مهاجرت در میان‌ذهنیت تحصیلکردگان (با تاکید بر تحصیلات دانشگاهی) و تاثیر آن بر الگوهای رفتاری و تعلق اجتماعی آنان است؛ در این پژوهش، مهاجرت تحصیل‌کردگان براساس سطوح سه گانه چرخه مهاجرت انجام خواهد شد: تحلیل رفتارهای برون کوچی تحصیل‌کردگان با اهداف آموزشی (ادامه تحصیل/ فعالیت در دانشگاه)، بحث پایداری و ماندگاری مهاجران تحصیل‌کرده در مقصد و همچنین کنش‌های فراملی‌گرایانه و همچنین مهاجرت بازگشتی تحصیل‌کردگان به کشور مبدا مورد مطالعه قرار خواهد گرفت که به تولید و تجمیع ادبیات نظری و عملی در حوزه مهاجرت تحصیل‌کردگان خواهد انجامید.
روش این پژوهش مبتنی بر فراتحلیل 154 سند در قالب مقاله، طرح پژوهشی و کتاب می باشد.لازم به ذکر است تمرکز بر مهاجرت تحصیل‌کردگان تمام اشکال مهاجرتی را پوشش داده است و نه صرفا مهاجرت‌های تحصیلی و کاری. بازه زمانی تحقیقات مورد نظر بعد از انقلاب را شامل می‌شود و تحقیقات داخلی و بین المللی با وزن مساوی مورد نظر بوده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

امیرخانی، رضا (1388)، نشت نشا، تهران: قدیانی.
توکل، محمد و عرفان منش، ایمان (1393)،فراتحلیل کیفی مقالات علمی ناظر بر مسئله فرار مغزها در ایران، بررسی مسائل اجتماعی ایران، دوره 5، شماره 1.
ذاکر صالحی، غلام‌رضا (1386)،فرا‌تحلیل مطالعات انجام‌شده در زمینه جذب نخبگان و پیشگیری از مهاجرت آنان، مجله جامعه‌شناسی ایران، شماره 29.
جوادزاده، پدرام (1394)،علل اجتماعی مهاجرت نخبگان ایرانی به دانشگاه­های آمریکا، مدیریت فرهنگی، دوره 9، شماره 28.
حکیم زاده، رضوان، طلایی، ابراهیم و جوانک،ماندانا (1392)، تأثیر عوامل آموزشی، اجتماعی و فرهنگی بر تمایل به مهاجرت از کشور در دانشجویان دانشگاه تهران، فصلنامه پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی، شماره 69.
خاوری نژاد، سعید (1393). اقتصاد سیاسی مهاجرت نخبگان ایران، بررسی جنبه­های نظری و عملی مهاجرت نخبگان ایرانی در سال­های 90-1370، تهران:انتشارات دنیای اقتصاد.
سالنامه مهاجرتی ایران (1402).رصدخانه مهاجرت ایران: پژوهشکده سیاستگذاری دانشگاه صنعتی شریف.
سعیدی، سعیده (1398).بازنمایی وطن در میان­ذهنیت مهاجران: رهیافتی نظری به دیاسپورای ایرانی، فصلنامه علوم اجتماعی،دوره 26، شماره 87.
سعیدی، سعیده (2021).بازخوانی تمنای مهاجرت از دریچه جنسیت: فربه شدن آموزش عالی ایران در بوته نقد،مجله دراسات العلوم­الانسانیه،دوره 27، شماره 4.
سعیدی، سعیده (1401). زندگی در پاورقی تجربه زیسته اتباع افغانستانی در نهاد آموزش ایران. تهران: موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم.
فلاحی، کیومرث (1394)، بررسی رابطه تعلق خانوادگی، هویت ملی و پایبندی به ارزش­ها با میزان مهاجرت دانش آموزان المپیادی به خارج از کشور، خانواده و پژوهش،دوره 12،شماره 29.
عربستانی، مهرداد(1397)، تمنای رفتن: مهاجرت به خارج در میان ذهنیت ایرانی،تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
مشفق، محمود وخزایی،معصومه(1394)، تحلیلی بر ویژگی­ها و تعیین کننده­های مهاجرت مستقل زنان در ایران، مطالعات راهبردی زنان،سال 17، شماره 67.
هاشمی، ستاره و بهرنگ صدیقی (1397)،در تقاطع جنسیت و ملیت: مادران افغانستانی و آموزش فرزندان، مجله جامعه­شناسی ایران،دوره 19، شماره 2.
 
Adepoju, A. (2000).Issues and recent trends in international migration in Sub-Saharan Africa, International Social Science Journal, 52(165).
Akhtar, S. (1995).A third individuation: Immigration, identity, and the psychoanalytic process. Journal of the American Psychoanalytic Association, 43.
Berry, J.W. (2005). Acculturation: living successfully in two cultures. Journal of Intercultural Relations, 29.
Brettell, C. (2016). Gender and migration, Polity.
Cohen, J., & Sirkeci, I. (2011). Cultures of migration. University of Texas Press.
Farahani, F. (2010). Sexing diaspora: negotiating sexuality in shifting cultural landscape, In: H. Moghisi & Ghorashi, H. Muslim diaspora in the West. Ashgate Publishing Limited.
Ghorashi, H. (2003). Ways to survive, battles to win: Iranian women exiles in the Netherlands and the United States. New York: Nova Science Publisher.
Glass, G. (1976). Primary, secondary, and meta-analysis of research. Educational Researcher, 5(10).
Grinberg, l., & Grinberg, M. (1989). Psychoanalytic perspective on migration and exile. New Haven, Yale university press.
Hashemi, M. (2006). Immigrants and exiles: Iranian women in the United States, PhD Dissertation, The State University of New Jersey.
McAuliffe, C. (2016). Visible minorities: Constructing and deconstructing the Muslim Iranian diaspora in: Hopkins, P. Geographies of Muslim Identities, Diaspora, Gender and Belonging, London: Taylor & francis.
Hansen, P. (2008). Circumcising migration: Gendering return migration among Somalilanders. Journal of Ethnic and Migration Studies, 34(7).
Hirschman C. (1999). Theories of international migration and immigration: A preliminary reconnaissance of ideal types.” In C Hirschman, J DeWind, P Kasinitz (eds.). International Migration and the Remaking of America. New York: Russell Sage Foundation.
Kabeer, N. (1994). Reversed Realities: Gender Hierarchies in Development Thought. United Kingdom: Verso.
Lee, E. (1966). A Theory of Migration. Demography, 3(1).
Lysgaard, S. (1955). Adjustment in a foreign society: Norwegian Fulbright Grantees visiting the United States. International Social Science Bulletin, 7.
Monsutti, A. (2007). Migration as a rite of passage: young Afghans building masculinity and adulthood in Iran. Iranian Studies, 40(2).
OECD.(2019). Available from: https://www.oecd-ilibrary.org/docserver/9789264307216-en.pdf?expires=1630156380&id=id&accname=guest&checksum=D30BD79AE32444CC4F56E6489B728C9E
Sjaastad, L. (1962). The costs and returns of human migration. Journal of Political Economy, 70(5).
Stark, O.(1984). Rural-to-urban migration in LDCs: A relative deprivation approach. Economic Development and Cultural Change, 32(3).
Stark, O., & Taylor, J. (1991). Migration incentives, migration types: the role of relative deprivation. The Economic Journal,101(408).
Todaro, M.P. (1969). A Model of labor migration and urban unemployment in less developed countries, American Economic Review, 59.
Trager, L. (ed)(2005). Migration and economy: global and local dynamics. Boulder, CO: AltaMira Press.
Wallerstein, I. (1974). The modern world system, capitalist agriculture and the origins of the European world economy in the sixteenth century. New York: Academic Press.