ترویج علم

ترویج علم

نقشه راه مرجعیت در علم، فناوری و نوآوری براساس اسناد بالادستی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی / مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور
چکیده
هدف: پژوهش حاضر به دنبال تبیین و کسب شناخت از اهداف، سیاست‌ها و شاخص‌های مرجعیت علمی براساس اسناد بالادستی نظام جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان پیش‌نیاز حرکت به‌سوی آن است. این پژوهش به بررسی ابعاد و سطوح، اهداف، سیاست‌ها و شاخص‌های مرجعیت علمی براساس اسناد بالادستی به منظور زمینه‌سازی برای حرکت نهادهای ذی‌ربط در مسیر تدوین برنامه راهبردی، منطبق با این خطوط کلی پرداخت.
روش شناسی: این مطالعه از نظر هدف، کاربردی بوده و از جنس سیاست‌پژوهی است. با روش سندکاوی، اسناد بالادستی کشور، تحلیل شده و اهداف، سیاست‌ها و راهبردها و شاخص‌های ارائه شده برای مرجعیت، استخراج و تبیین می‌شود.
یافته‌ها: بررسی اسناد نشان می‌دهد که در عین اینکه این اسناد دارای چارچوب‌های منحصربه‌فرد، رویکردها و نقاط تمرکز متفاوت هستند اما در برخی جنبه‌ها مشابه و هماهنگند. در این اسناد، وجود مواردی ازقبیل پذیرش دانشجویان خارجی، ایجاد شعب بین‌المللی دانشگاه‌ها و ... حاکی از آن است که مرجعیت در سطح «آموزش» نیز مطرح است. تولیدات علمی باکیفیت، پژوهش‌های بین‌المللی، نشریات معتبر و.... بخشی از تبیین این مفهوم را در بخش «تحقیق و پژوهش» برعهده دارند. توجه به صادرات محصولات و کالاهای فناورانه، اختراعات ملی و بین‌المللی و فناوری‌های پیشرفته، نشان از توجه به بُعد «فناوری و نوآوری» در جهت دستیابی به مرجعیت علمی است.
نتایج: توجه به مفاهیم و گزاره‌های مختلف در اسناد بالادستی، جنبه‌هایی از مفهوم مرجعیت را پیش روی ما می‌گشاید. به‌نحوی‌که می‌توان گفت مرجعیت در سطح مقالات و مجلات، دانشمندان و پژوهشگران، نهادهای آموزشی و پژوهشی و محصولات و کالاها اتفاق می‌افتد.
کلیدواژه‌ها

آزادی احمدآبادی، قاسم (1399). شناسایی سیاست­ها، تبیین مفاهیم و شاخص‌های مرجعیت علم، فناوری و نوآوری. طرح پژوهشی، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور.
آزادی احمدآبادی، قاسم (1400). استخراج و اولویت‌بندی راهبردهای دستیابی به مرجعیت علمی در ایران با رویکرد مدل‌سازی ساختاری تفسیری. فصلنامۀ مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، 12 (41).
پوررضا، رسول (1390). رسالت آموزش در کسب مرجعیت علمی از منظر نقشه جامع علمی کشور، مجموعه مقالات اولین همایش ملی آموزش در ایران 1404. تهران: پژوهشکده سیاست‌گذاری علم، فناوری و صنعت.
تابان، محمد؛ یاسینی، علی؛ شیری، اردشیر؛ محمدی، اسفندیار (1395). طراحی و تبیین الگوی مرجعیت علمی در آموزش عالی ایران براساس زندگی‌نامه اندیشمندان کشور با رویکرد تحلیل مضمون. فصلنامه مطالعات دانش شناسی، 2(6): 20-40.
حسینی مقدم، محمد و همکاران (1398). ارائه الگوی پیشنهادی آینده‌نگاری مرجعیت علمی با تأکید بر مطالعه موردی دانشگاه علوم پزشکی گیلان. آینده‌پژوهی ایران، 4(1)، 171-205.
حکمت افشار، میترا؛ کلانتری، سهیلا؛ ثناگو، اکرم؛ مهستی جویباری، لیلا (۱۳۹۲). احیای رویکرد مرجعیت علمی در ایران: دیدگاه دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی گلستان. تحقیقات کیفی در علوم سلامت. ۲ (۲): ۱۲۵-133.
رادفر، امیرحسام. (1393). بررسی میزان تحقق شاخص‌های علم‌سنجی در سند چشم ‏انداز 1404. سیاست علم و فناوری، 6(3)، 55-66.
رودی، کمیل ( 1389). دانشگاه و مرجعیت علمی؛ مبتنـی بـر تجربـه دانشگاه امام صادق (ع). تهران: انتشارات دانشگاه امـام صـادق‌(ع).
روزبهان، محمود (1394). مبانی توسعه اقتصادی. تهران: موسسه کتاب مهربان نشر.
سیدجوادین، سیدرضا؛ حسنقلی پور، طهمورث؛ رهنورد، فرجاله؛ تاب، محمد (1391). مفهوم‌پردازی مرجعیت علمی در نظام آموزش عالی. نشریه پژوهش در نظام‌های آموزشی، 6(16): 1-27.
فیاض، ایراندخت (1390). نقش و جایگاه نظام آموزشی در فرایند مرجعیت علمی کشور. مجموعه مقالات اولین همایش ملی آموزش در ایران 1404. تهران: پژوهشکده سیاست‌گذاری علم، فناوری و صنعت.
فیاض، ایراندخت؛ افشار کهن، زهرا (1390). گذری بر بسترهای فرهنگی تحقق مرجعیت علمی در جهان. مجموعه مقالات همایش ملی آموزش در ایران 1404. تهران: پژوهشکده سیاست‌گذاری علم، فناوری و صنعت.
قمی، حبیب‌الله و همکاران (1390). بررسی عوامل دستیابی به مرجعیت علمی از دیدگاه استادان دانشگاه علوم پزشکی تبریز. مجله افق توسعه آموزش پزشکی، (9) :28-29.
کوشازاده، فاطمه و همکاران (۱۳۹۸). شناسایی، طبقه‌بندی و اولویت‌گذاری عوامل مؤثر بر مرجعیت علمی دانشگاه، فصلنامه پژوهش در نظام‌های آموزشی، ۱۳(۴۷)، ۱۳۳-۱۵۲.
گودرزی، غلامرضا؛ رودی، کمیل (1390). تبیین مرجعیت علمی برای نهادهای علمی کشور با رویکرد مفهوم­سازی داده­بنیاد. سیاست علم و فناوری، 3 (90) :75-89.
لطیفی، میثم؛ طهماسبی بلوک‌آباد، رضا؛ جوادی، مجتبی؛ میرزایی هاوشکی، محمدحسن (۱۳۹۷). استخراج و اولویت­بندی راهبردهای نیل به مرجعیت علمی ج.ا.ایران با روش تحلیل عملکرد- اهمیت (IPA). فصلنامه راهبرد، ۲۷(۸۶): 5-29.
محققی، محمدعلی (1398). مرجعیت علمی: آسیب‌شناسی علاج‌جویانه وضع موجود نظام علم و فناوری و نوآوری سلامت. نشریه فرهنگ و ارتقای سلامت فرهنگستان علوم پزشکی، ۳ (۱) :۲۴-۴۲.
مهرالحسنی، محمدحسین؛ امامی، مژگان؛ پورحسینی، سمیراسادات (۱۳۹۷). واکاوی تحقق مرجعیت و کنش­گری علم با استفاده از چارچوب تحلیل لایه‌ای علت‌ها در نظام آموزش عالی حوزه سلامت ایران. مجله اپیدمیولوژی ایران، ۱۴  :۱۱۴-۱۲۱.
Chinchilla-Rodri´guez Z, Sugimoto CR, Larivière V (2019). Follow the leader: On the relationship between leadership and scholarly impact in international collaborations. PLoS ONE 14(6): e0218309. https://doi.org/10.1371/journal. pone.0218309
Decoteau, C. L., & Daniel, M. (2020). Scientific hegemony and the field of autism. American Sociological Review, 85(3), 451-476.
Dima, A. M., & Ghinea, V. (2016, November). A model of academic leadership. In European Conference on Management, Leadership & Governance (p. 61). Academic Conferences International Limited.
Gallardo Gil, M., Fernández Navas, M., Sepúlveda Ruiz, M. P., Serván, M. J., Yus, R., & Barquín, J. (2010). PISA and scientific competence: An analysis of the PISA tests in the Area of Science. RELIEVE, 1–17. Retrieved from http://www.uv.es/RELIEVE/v16n2/RELIEVEv16n2_6eng.htm.
González-Alcaide, G., Park, J., Huamaní, C., & Ramos, J. M. (2017). Dominance and leadership in research activities: Collaboration between countries of differing human development is reflected through authorship order and designation as corresponding authors in scientific publications. PloS one, 12(8), e0182513.
Hemlin, S. (2006). Creative knowledge environments for research groups in biotechnology. The influence of leadership and organizational support in universities and business companies. Scientometrics, 67(1): 121–142.
Klavans, R., & Boyack, K. (2008). Thought leadership: A new indicator for national and institutional comparison. Scientometrics, 75(2), 239-250.
Klavans, R., & Boyack, K. (2010). Toward an objective, reliable and accurate method for measuring research leadership. Scientometrics, 82(3), 539-553.
McGrail, M. R., Rickard, C. M., & Jones, R. (2006). Publish or perish: a systematic review of interventions to increase academic publication rates. Higher Education Research & Development, 25(1): 19-35.
Renko, M., El Tarabishy, A., Carsrud, A. L., & Brännback, M. (2015). Understanding and measuring entrepreneurial leadership style. Journal of small business Management, 53(1), 54-74.
Trimble, M. (2017). US scientific research dominance shrinking: Study: China's growing investment in science pays off, as it climbs research ranks to fourth in the world. US News & World Report.
Wagner, C. S., Whetsell, T., Baas, J., & Jonkers, K. (2018). Openness and impact of leading scientific countries. Frontiers in research metrics and analytics, 3, 10.