مقدمه: در دهه‌های اخیر، شبکه‌های رسمی همکاری در حوزه علم و فناوری به‌عنوان ابزاری کلیدی برای نوآوری و توسعه پایدار مورد توجه قرار گرفته‌اند. این شبکه‌ها، که شامل تعامل میان دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی، صنایع و دولت‌ها هستند، نقش مهمی در انتقال دانش، تسهیل نوآوری و ایجاد ارزش افزوده در اقتصاد دانش‌بنیان ایفا می‌کنند.
هدف:با توجه به اهمیت این شبکه‌ها، پژوهش حاضر به شناسایی و گونه‌شناسی پیشران‌ها و ریسک‌های پایداری آن‌ها می‌پردازد تا سیاست‌گذاران و مدیران بتوانند راهبردهای مؤثرتری برای بهینه‌سازی همکاری‌های علمی و فناورانه تدوین کنند.
روش: روش پژوهش از نوع کمّی بوده و از رویکرد پیمایشی (زمینه یابی) استفاده شده است. جامعه آماری شامل مدیران مراکز عضو پنج شبکه رسمی همکاری در حوزه‌های زیست‌فناوری، فناوری نانو، پزشکی مولکولی و گیاهان دارویی است. داده‌ها از طریق مرور پیشینه و پرسشنامه‌ای با ۲۷ سؤال در شش بعد جمع‌آوری و با استفاده از آزمون ناپارامتریک دوجمله‌ای و تحلیل‌های آماری در نرم‌افزارهای SPSS و اکسل بررسی شده‌اند.
یافته ها: یافته‌ها نشان می‌دهند که زیرساخت‌های همکاری شبکه‌ای، ویژگی‌های فضای علم و فناوری کشور و سازوکارهای همکاری در زمره پیشران‌های ضعیف قرار دارند، در حالی که ویژگی‌های مدیریتی در گروه پیشران‌های قوی دسته‌بندی شده‌اند. همچنین، رفتارهای فرصت‌طلبانه برخی اعضا به‌عنوان مهم‌ترین ریسک حاد شبکه‌های همکاری علمی و فناورانه در ایران شناسایی شده است.
نتایج: نتایج پژوهش حاکی از آن است که تقویت همکاری‌ها و افزایش هم‌افزایی میان اعضای شبکه می‌تواند به پایداری آن‌ها کمک کند. بااین‌حال، عواملی همچون نوسانات سیاسی و اقتصادی، تغییرات فناوری، چالش‌های مدیریتی و عدم هماهنگی میان اعضا ممکن است مانع تحقق اهداف شبکه شده و حتی به فروپاشی آن منجر شوند. این پژوهش می‌تواند مبنایی برای تدوین سیاست‌های مؤثر در جهت بهبود پایداری شبکه‌های همکاری علمی و فناورانه باشد.