مقدمه: قدرت محاسباتی در دهه‌های اخیر به‌عنوان محرکی اصلی برای نوآوری فناورانه و رشد اقتصادی مطرح شده است. ایران در شاخص جهانی آمادگی شبکه‌ای ۲۰۲۴، رتبه ۷۹ از ۱۳۳ کشور را کسب کرده است که نشان‌دهنده ظرفیت فناوری موجود اما ضعف در بهره‌برداری مؤثر است. ارتقاء زیرساخت‌های فناورانه و توان محاسباتی برای توسعه فناوری‌های نوظهور، از جمله هوش مصنوعی و تحلیل داده‌ها، ضروری است.
هدف: هدف از این پژوهش، شناسایی و مدلسازی چالش‌های توان محاسباتی در ایران با استفاده از معادلات ساختاری تفسیری (ISM) و ارائه چارچوبی تحلیلی برای سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری در این حوزه است.
روش: این پژوهش کاربردی و توصیفی با رویکرد ترکیبی (کیفی و کمی) انجام شد. در بخش کیفی، نظرات و تجربیات خبرگان که دارای حداقل پنج سال سابقه تخصصی در فناوری اطلاعات و توان محاسباتی بود، جمع‌آوری شد تا عوامل کلیدی و روابط آن‌ها شناسایی گردد. در بخش کمی، ماتریس‌های روابط متقابل و ماتریس دسترسی بر اساس داده‌های کیفی ایجاد و با استفاده از محاسبات ریاضی، سطح‌بندی و تحلیل تأثیرگذاری عوامل انجام شد.
یافته‌ها: شش چالش اصلی شناسایی شد: زیرساخت، مسائل مالی، تحریم‌ها، نیروی انسانی، تهدیدات سایبری و مصرف بالای انرژی. نتایج نشان داد تحریم‌ها و کمبود نیروی انسانی متخصص با بالاترین ضریب نفوذ (۵) و ضریب وابستگی (۲) به‌عنوان عوامل مستقل و محرک سایر چالش‌ها عمل می‌کنند.
نتیجه‌گیری: پژوهش منجر به ارائه یک مدل مفهومی نوآورانه از چالش‌های توان محاسباتی در ایران شد که می‌تواند راهنمایی برای سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان جهت اولویت‌بندی سرمایه‌گذاری، توسعه زیرساخت و تقویت نیروی انسانی متخصص باشد و ظرفیت کشور در فناوری‌های نوظهور را افزایش دهد.