انجمن ترویج علم ایران ترویج علم 2251-9033 17 1 2026 03 21 Problematization in Research Studies: A Meta-Synthesis مسئله‌آفرینی در مطالعات پژوهشی: یک فراترکیب 244092 10.22034/popsci.2026.515143.1406 FA فاطمه رضائی دانشجوی کارشناسی ارشد یادگیری الکترونیکی، گروه روش ها و برنامه ریزی آموزشی و درسی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، 0009-0008-8754-9106 کیوان صالحی دانشیار سنجش آموزش؛ بخش تخصصی پژوهش و سنجش؛ دانشکده روان شناسی و علوم‌تربیتی؛ دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-8673-4248 Journal Article 2025 04 05 Background and Aim: Problematization represents a pivotal approach in behavioral sciences, especially within educational and academic contexts. It involves identifying innovative challenges and opportunities in learning and teaching, thereby influencing educational and research processes to foster progress. This study aims to delineate the meaning and concept of problematization in behavioral sciences, while exploring its implementation methods and outcomes in university settings.<br>Method: Employing a meta-synthesis methodology, this research conducted a systematic review of pertinent studies. Diverse definitions of problematization were extracted from databases including Scopus, PubMed, ScienceDirect, and Google Scholar. The search utilized targeted keywords such as "problematization," "meaning and concept of problematization," "methods of implementing problematization," and "consequences of problematization," encompassing scientific articles, theses, and research reports.<br>Findings: Problematization manifests in multiple forms across educational and non-educational domains. Analysis of 27 definitions yielded 81 key concepts, categorized into 10 sub-dimensions and further consolidated into four primary dimensions: procedural, technical, strategic, and achievement-oriented. These findings highlight the distinction between a problematizing approach and a problem-centered one, demonstrating how sub-dimensions such as "holistic perspective" and "defamiliarization" can enhance critical thinking competencies in students. Focusing on the strategic dimension of problematization provides the capacity to prevent challenges.<br><br>Conclusion: As a proactive strategy, problematization is essential for anticipating challenges, revitalizing obsolete educational and research methodologies in universities, and enhancing preventive capacities. It facilitates informed decision-making at micro levels and supports future-oriented, wisdom-based societal development at macro levels. Recommendations are provided for educators and researchers to refine problematization practices. These proposals, if implemented in a dynamic and integrated manner, can transform the ecosystem of humanities in Iran from a reactive, knowledge-consuming system into a generative epistemic system. Such a system would be characterized not by mere responsiveness but by inherent problematization, moving beyond imitation to establish genuine intellectual authority." پیشینه و هدف: مسئله‌آفرینی به‌عنوان یکی از رویکردهای کلیدی در علوم رفتاری، به‌ویژه در حوزه‌های آموزشی و دانشگاهی، مطرح است. این مفهوم به کاوش چالش‌ها و فرصت‌های نوآورانه در یادگیری و تدریس می‌پردازد و تأثیرات آن بر فرآیندهای آموزشی و پژوهشی می‌تواند مسیرهای پیشرفت را هموار سازد. هدف این پژوهش، تبیین معنا و مفهوم مسئله‌آفرینی در علوم رفتاری، همراه با بررسی روش‌های اجرا و پیامدهای آن در دانشگاه‌ها است.<br>روش: این مطالعه با بهره‌گیری از روش فراترکیب، به مرور نظام‌مند مطالعات مرتبط پرداخت. تعاریف متنوع مسئله‌آفرینی از پایگاه‌های داده‌ای معتبر استخراج شد. جستجو با کلیدواژه‌های هدفمند همچون «مسئله‌آفرینی»، «معنا و مفهوم مسئله‌آفرینی»، «شیوه‌های اجرای مسئله‌آفرینی» و «پیامدهای مسئله‌آفرینی» انجام گرفت و شامل مقالات علمی، پایان‌نامه‌ها و گزارش‌های پژوهشی بود.<br>یافته‌ها: مسئله‌آفرینی می‌تواند به اشکال گوناگون در محیط‌های آموزشی و غیرآموزشی اجرا شود. تحلیل ۲۷ تعریف شناسایی‌شده، به بازشناسی ۸۱ مفهوم کلیدی، طبقه‌بندی آن‌ها در ۱۰ زیربُعد و در نهایت دسته‌بندی به چهار بُعد اصلی رویه‌ای، فنی، راهبردی و دستاوردی منجر گردید. این یافته‌ها، تمایز میان مسئله‌آفرینی و مسئله‌محوری را برجسته کرده و نشان‌می‌دهد چگونه زیربُعدهایی مانند "همه‌جانبه‌نگری" و "آشنایی‌زدایی" می‌توانند شایستگی‌‌های تفکر نقادانه را در دانشجویان تقویت کنند. توجه به بُعد راهبردی مسئله‌آفرینی، ظرفیت پیشگیری از چالش‌ها را فراهم می‌آورد. <br>نتیجه‌گیری: مسئله‌آفرینی به‌مثابه راهبردی پیش‌دستانه، نقش اساسی در پیش‌بینی چالش‌های محتمل، تحول روش‌های منسوخ آموزشی و پژوهشی در دانشگاه‌ها، و ظرفیت‌سازی پیشگیری ایفا می‌کند. این رویکرد به هدایت هوشمند تصمیم‌ها و فعالیت‌ها در سطوح خرد کمک کرده و در سطح کلان اجتماعی، به آینده‌سازی و تمدن‌سازی حکمت‌بنیان یاری می‌رساند. پیشنهادهایی برای بهبود شیوه‌های اجرایی مسئله‌آفرینی به دست‌اندرکاران ارائه شد که در صورت اجرای پویا و یکپارچه، می‌تواند زیست‌بوم علوم انسانی ایران را از یک نظام انطباقی و مصرف‌کننده، به یک «نظام زایای معرفتی» تبدیل کند که نه تنها پاسخ‌گو که مسئله‌آفرین است و نه تنها پیرو که مرجعیت‌آفرین خواهد بود.

انجمن ترویج علم ایران ترویج علم 2251-9033 17 1 2026 03 21 An Examination of the Necessity of Incorporating Astrobiology into Iran's Science Curriculum The necessity of including astrobiology in science education in Iranian schools: content analysis and students' attitude بررسی ضرورت گنجاندن زیست‌اخترشناسی در برنامه‌ی درسی علوم ایران 234851 10.22034/popsci.2025.535436.1425 FA آرزو تاج محمدی دکترای نجوم و اخترفیزیک، قطب کشوری نجوم ، پژوهشسرای دانش آموزی رازی ، ناحیه 7 مشهد، ایران Journal Article 2025 07 18 Objective:<br>This study was designed to investigate the status of astrobiology education in Iranian schools and to assess students’ knowledge, attitudes, and interest toward this emerging interdisciplinary field. Astrobiology, which explores the possibility of life beyond Earth, can play a significant role in fostering scientific thinking and enhancing students’ motivation to learn science.<br><br>Objective: This study aimed to assess the level of knowledge, attitudes, and interest of Iranian elementary and lower secondary school students towards astrobiology concepts and to conduct a qualitative analysis of the existing gaps and deficiencies in their scientific understanding.<br><br>Method: The research was conducted using a mixed-methods (quantitative and qualitative) approach. Quantitative data were collected through grade-specific researcher-designed questionnaires administered to 320 students. Qualitative data from the open-ended responses in the questionnaires were analyzed using thematic analysis and coded in three stages (open, axial, and selective).<br><br>Findings: The findings indicated a very high level of interest among students (78% in elementary and 81% in lower secondary school) in areas related to space and extraterrestrial life. However, their level of knowledge and scientific understanding was assessed to be very limited, and it was found that their information is primarily shaped by general and non-scientific media. Furthermore, major weaknesses were observed in the areas of critical thinking, scientific reasoning, and understanding interdisciplinary connections.<br><br>Conclusion: The existence of a deep gap between students' innate interest and the lack of structured education in the field of astrobiology presents an educational opportunity for Iran's science education system. Accordingly, a revision of educational content, teacher empowerment, and the development of innovative learning resources are essential for the effective integration of these concepts into the science curriculum. هدف: این پژوهش با هدف سنجش سطح شناخت، نگرش و علاقه‌مندی دانش‌آموزان مقاطع ابتدایی و متوسطه اول ایران نسبت به مفاهیم زیست‌اخترشناسی و تحلیل کیفی شکاف‌ها و کاستی‌های موجود در درک علمی آنان طراحی شد.<br>روش: پژوهش به روش آمیخته (کمّی و کیفی) انجام شد. داده‌های کمّی از طریق پرسشنامه‌های محقق‌ساختۀ مقطع‌محور از ۳۲۰ دانش‌آموز جمع‌آوری گردید. داده‌های کیفی حاصل از پاسخ‌های باز پرسشنامه‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون و کدگذاری در سه مرحله (باز، محوری و انتخابی) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.<br>یافته‌ها: یافته‌ها حاکی از علاقه‌مندی بسیار بالای دانش‌آموزان (۷۸٪ در مقطع ابتدایی و ۸۱٪ در متوسطه اول) به حوزه‌های مرتبط با فضا و حیات فرازمینی بود. با این وجود، سطح دانش و درک علمی آنان بسیار محدود ارزیابی شد و مشخص گردید اطلاعات آنان عمدتاً تحت تأثیر رسانه‌های عمومی و غیرعلمی شکل گرفته است. همچنین ضعف‌های عمده‌ای در حیطه‌های تفکر انتقادی، استدلال علمی و درک ارتباطات میان‌رشته‌ای مشاهده شد.<br>نتیجه‌گیری: وجود شکاف عمیق میان علاقه‌مندی ذاتی دانش‌آموزان و فقدان آموزش ساختاریافته در حوزه زیست‌اخترشناسی، فرصتی آموزشی را برای نظام آموزش علوم ایران فراهم آورده است. بر این اساس، بازنگری در محتوای آموزشی، توانمندسازی معلمان و تولید منابع یادگیری نوآورانه برای ادغام مؤثر این مفاهیم در برنامه‌ی درسی علوم ضروری به نظر می‌رسد.

انجمن ترویج علم ایران ترویج علم 2251-9033 17 1 2026 03 21 Why Is Peace Important for the Economy? A Look at the Link between War, Security, and Welfare چرا صلح برای اقتصاد مهم است؟ نگاهی به پیوند میان جنگ، امنیت و رفاه 244093 10.22034/popsci.2026.532997.1423 FA روح اله کهن هوش نژاد گروه مطالعات غرب آسیا و آفریقا، دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0003-4871-6588 Journal Article 2025 07 07 Background and Problem Statemen: The concepts of peace and conflict have long been deeply intertwined with economic issues, and this historical linkage has, in recent decades, evolved into specialized and independent strands within the discipline of economics. Despite the growing body of international scholarship, the conceptual positioning and differentiation among various branches of peace and conflict economics remain insufficiently systematized.<br>Objective: This article aims to clarify the role and significance of peace and conflict concepts within the structure of economic science and to analyze the historical evolution and conceptual development of related fields, including military economics, war economics, defense economics, security economics, and peace economics.<br>Methodology: This study adopts a descriptive–analytical approach based on authoritative library and documentary sources. First, the theoretical framework of peace and conflict economics is outlined. Subsequently, through a systematic review of Persian and international literature, the key concepts and principal orientations of this field are extracted, compared, and classified.<br>Findings: The findings indicate that each branch of peace and conflict economics is characterized by distinct theoretical frameworks, objectives, and functional roles. Incorporating peace and conflict variables into economic models enhances the understanding of socio-economic dynamics and contributes to the development of innovative approaches in economic policymaking, education, resource management, conflict mitigation, and the promotion of economic security.<br>Conclusion and Implications: The study underscores the necessity of paying greater scholarly and policy-oriented attention to peace and conflict economics, particularly in light of Iran’s sensitive geopolitical position. Strengthening this field can play a significant role in fostering economic and social stability and advancing sustainable development. Accordingly, peace and conflict economics should be regarded as a dynamic and strategic domain requiring expanded academic research and policy support. زمینه و مسئله پژوهش: مفاهیم صلح و منازعه از دیرباز پیوندی عمیق با مسائل اقتصادی داشته‌اند و این پیوند تاریخی در دهه‌های اخیر به شکل‌گیری گرایش‌های تخصصی و مستقل در علم اقتصاد انجامیده است. با وجود گسترش ادبیات جهانی در این حوزه، تبیین جایگاه مفهومی و تمایز میان شاخه‌های مختلف اقتصاد صلح و منازعه همچنان نیازمند بررسی نظام‌مند است.<br>هدف پژوهش: هدف این مقاله، روشن‌سازی جایگاه و اهمیت مفاهیم صلح و منازعه در ساختار علم اقتصاد و تحلیل سیر تاریخی و تحول مفهومی گرایش‌های مرتبط با آن، از جمله اقتصاد نظامی‌گری، اقتصاد جنگ، اقتصاد دفاع، اقتصاد امنیت و اقتصاد صلح است.<br>روش‌شناسی: پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه‌ای معتبر انجام شده است. در این راستا، ابتدا چارچوب نظری اقتصاد صلح و منازعه تبیین و سپس با مرور نظام‌مند ادبیات فارسی و بین‌المللی، مفاهیم کلیدی و گرایش‌های اصلی این حوزه استخراج، مقایسه و دسته‌بندی شده‌اند.<br>یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هر یک از گرایش‌های اقتصاد صلح و منازعه دارای چارچوب نظری، اهداف و کارکردهای متمایز هستند. همچنین وارد کردن مفاهیم صلح و منازعه در مدل‌های اقتصادی موجب تعمیق فهم پویایی‌های اقتصادی–اجتماعی شده و زمینه‌ساز توسعه رویکردهای نوین در سیاست‌گذاری اقتصادی، مدیریت منابع، کاهش تنش‌ها و ارتقای امنیت اقتصادی می‌شود.<br>نتیجه‌گیری و دلالت‌ها: نتایج تحقیق بر ضرورت توجه ویژه به اقتصاد صلح و منازعه در فضای علمی و سیاست‌گذاری کشور، به‌ویژه با توجه به موقعیت ژئوپلیتیک حساس ایران، تأکید دارد. تقویت این حوزه می‌تواند نقش مهمی در ارتقای ثبات اقتصادی و اجتماعی و تحقق توسعه پایدار ایفا کند. از این‌رو، اقتصاد صلح و حل منازعه به‌عنوان حوزه‌ای پویا و راهبردی، نیازمند حمایت بیشتر در تحقیقات دانشگاهی و سیاست‌های اقتصادی است.

انجمن ترویج علم ایران ترویج علم 2251-9033 17 1 2026 03 21 Presenting a model for the development of family businesses in sports with a grounded theory approach ارائه مدل توسعه کسب و کارهای خانوادگی در ورزش با رویکرد گراندد تئوری 244091 10.22034/popsci.2026.495745.1387 FA سمانه بابایی دانشجوی دکتری گروه مدیریت ورزشی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران فرشاد تجاری گروه مدیریت ورزشی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران زهرا علم گروه مدیریت ورزشی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران Journal Article 2024 12 24 The present study was conducted with the aim of developing a model for the development of family businesses in the sports sector using a grounded theory approach. This study employed a qualitative methodology and was carried out in the field. The qualitative method used in this research was grounded theory. The participants consisted of experts familiar with the subject, selected through purposive sampling with a homogeneous strategy while ensuring maximum diversity, and the process continued until theoretical saturation was reached. In total, 14 experts in family businesses and the sports industry were selected based on criteria such as at least five years of managerial or research experience, practical experience in establishing or managing a sports business, and a background of scientific publication or academic contribution in this area. Data were collected through semi-structured interviews. The findings show that the development of family businesses in sport requires policymakers to pay attention to strengthening competitive and financial foundations, establishing supportive mechanisms to enhance governance clarity, social capital and legal structures, and designing operational strategies to improve innovation, networking and resilience. These results can serve as a basis for targeted policymaking aimed at strengthening the role of family businesses in the development of Iran’s sports industry. تحقیق حاضر باهدف ارائه مدل توسعه کسب‌وکارهای خانوادگی در ورزش با رویکرد گراندد تئوری طراحی گردید. تحقیق حاضر ازجمله تحقیقات کیفی بود که به‌صورت میدانی اجرایی گردید. روش کیفی مورداستفاده در تحقیق حاضر از نوع گرانندتئوری بود. مشارکت‌کنندگان در تحقیق حاضر شامل خبرگان آگاه به موضوع تحقیق بودند که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و با رویکرد نمونه‌گیری همگون و درعین‌حال با رعایت حداکثر تنوع انتخاب شدند و این فرایند تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. در مجموع ۱۴ نفر از خبرگان حوزه کسب‌وکارهای خانوادگی و صنعت ورزش بر اساس معیارهایی همچون حداقل پنج سال سابقه مدیریتی یا پژوهشی مرتبط، تجربه عملی در ایجاد یا مدیریت کسب‌وکار ورزشی، و نیز سابقه انتشار یا مشارکت علمی در این حوزه انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات در تحقیق حاضر مصاحبه نیمه ساختاریافته بود. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که توسعه کسب‌وکارهای خانوادگی در ورزش مستلزم توجه سیاست‌گذاران به سه محور اساسی است: نخست، تقویت زیرساخت‌های رقابتی و مالی به‌منظور کاهش آسیب‌پذیری این کسب‌وکارها در برابر نوسانات اقتصادی؛ دوم، طراحی سازوکارهای حمایتی شامل شفاف‌سازی ساختارهای حاکمیتی، تقویت سرمایه اجتماعی و ایجاد بسترهای قانونی مناسب برای انتقال بین‌نسلی؛ و سوم، تدوین راهبردهای عملیاتی در سطح صنعت ورزش برای ارتقای نوآوری، گسترش شبکه‌سازی و افزایش تاب‌آوری کسب‌وکارهای خانوادگی. این نتایج می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری‌های هدفمند در جهت تقویت نقش کسب‌وکارهای خانوادگی در توسعه صنعت ورزش ایران باشد.

انجمن ترویج علم ایران ترویج علم 2251-9033 17 1 2026 03 21 Transhumanism and Negative Utilitarianism ترابشریت و فایده‌گرایی منفی 245767 10.22034/popsci.2026.560994.1445 FA متین انجم روز گروه علوم سیاسی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران. 0000-0003-3083-1916 محمد خضری گروه علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0009-0005-2342-3975 Journal Article 2025 11 20 Subject: Negative utilitarianism is a branch of normative ethics that emphasizes the priority of eliminating severe and unnecessary suffering over maximizing pleasure. This perspective regards suffering as a fundamental defect in the biological experience of sentient beings and identifies the primary ethical duty as eradicating destructive pains. In contrast, transhumanism is an interdisciplinary movement that, by leveraging advanced technologies such as genetic engineering, nanotechnology, artificial intelligence, and cellular biotechnology, seeks to enhance human capabilities and transcend natural biological limitations. This research examines the convergence of these two domains in the twenty-first century and explores the possibility of realizing a society with reduced suffering.<br>Purpose: The main goal is to evaluate the capacity of transhumanist technologies in reducing human and animal suffering based on the principles of negative utilitarianism. Additionally, identifying upcoming ethical, social, and political challenges and proposing equitable and sustainable policymaking to guide these transformations are considered.<br>Method: The research employs a mixed-methods approach, including qualitative analysis of foundational philosophical texts using NVivo software and case studies of innovative empirical projects from databases of the World Health Organization, United Nations Children's Fund, and European Union reports. Systematic review methodology and data triangulation were applied to enhance the validity of findings.<br>Findings: Technologies such as gene editing, medical nanotechnology, predictive artificial intelligence, cellular biotechnology, and neural simulations demonstrate significant potential to substantially reduce physical, psychological, and animal suffering. However, obstacles such as global inequality in access, ethical risks related to privacy and human identity, and cultural resistance hinder the full realization of this vision.<br>Results: Achieving a society with less suffering requires equitable global policymaking, comprehensive ethical regulations, and systematic interdisciplinary collaboration among philosophy, science, and policy. This convergence shifts the battle against suffering from theoretical reflections to practical and technological arenas, promising a world with sustainable well-being. مقدمه: فایده‌گرایی منفی شاخه‌ای از اخلاق هنجاری است که بر اولویت حذف رنج‌های شدید و غیرضروری نسبت به بیشینه‌سازی لذت تأکید دارد. این دیدگاه رنج را نقصی اساسی در تجربه زیستی موجودات حساس می‌داند و وظیفه اخلاقی اصلی را ریشه‌کن کردن دردهای ویرانگر معرفی می‌کند. در مقابل، ترابشریت جنبشی میان‌رشته‌ای است که با بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته مانند مهندسی ژنتیک، نانوفناوری، هوش مصنوعی و زیست‌فناوری سلولی، در پی ارتقای توانایی‌های انسانی و فراروی از محدودیت‌های طبیعی زیستی می‌باشد. این پژوهش به بررسی همگرایی این دو حوزه در قرن بیست و یکم پرداخته و امکان تحقق جامعه‌ای با رنج کمتر را کاوش می‌کند.<br>هدف: هدف اصلی، ارزیابی ظرفیت فناوری‌های ترابشریتی در کاهش رنج انسانی و حیوانی بر مبنای اصول فایده‌گرایی منفی است. همچنین، شناسایی چالش‌های اخلاقی، اجتماعی و سیاسی پیش‌رو و پیشنهاد سیاست‌گذاری عادلانه و پایدار برای هدایت این تحولات مدنظر قرار گرفته است.<br>روش: پژوهش از رویکرد ترکیبی بهره برده که شامل تحلیل کیفی متون فلسفی بنیادین با نرم‌افزار نوایو و بررسی موردی پروژه‌های تجربی نوین از پایگاه‌های سازمان بهداشت جهانی، صندوق کودکان ملل متحد و گزارش‌های اتحادیه اروپا است. روش مرور نظام‌مند و هم‌پوشانی داده‌ها برای افزایش روایی یافته‌ها به کار گرفته شده است.<br>یافته‌ها: فناوری‌هایی نظیر ویرایش ژن، نانوفناوری پزشکی، هوش مصنوعی پیش‌بینی‌گر، زیست‌فناوری سلولی و شبیه‌سازی‌های عصبی ظرفیت کاهش چشمگیر رنج جسمی، روانی و حیوانی را نشان می‌دهند. با این حال، موانعی چون نابرابری جهانی در دسترسی، مخاطرات اخلاقی مرتبط با حریم خصوصی و هویت انسانی، و مقاومت فرهنگی مانع تحقق کامل این چشم‌انداز هستند.<br>نتایج: تحقق جامعه‌ای با رنج کمتر مستلزم سیاست‌گذاری جهانی عادلانه، تنظیم مقررات اخلاقی فراگیر و همکاری نظام‌مند میان فلسفه، علم و سیاست است. این همگرایی، نبرد با رنج را از تأملات نظری به عرصه عملی و فناورانه منتقل کرده و نوید جهانی با بهزیستی پایدار می‌دهد.

انجمن ترویج علم ایران ترویج علم 2251-9033 17 1 2026 03 21 Identifying and analyzing the components of science and research in Nahj al-Balagha in line with the declaration of the second step of the revolution شناسایی و واکاوی مولفه‌های علم و پژوهش در نهج‌البلاغه در راستای بیانیه گام دوم انقلاب 245768 10.22034/popsci.2026.513291.1405 FA محمد عظیمی گروه آموزش علوم تربیتی ، دانشگاه فرهنگیان ، صندوق پستی 889-14665، تهران ، ایران 0000-0002-0679-1929 سید مهدی حسینی گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان ، صندوق پستی 889-14665، تهران ، ایران 0000-0002-9269-9095 مرتضی گلشنی گهراز دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران، ایمیل: morteza.golshani.g@gmail.com، کد اورکید: ۰۰۰۰_۰۰۰۱_۵۲۹۹_ کمال نصرتی هشی گروه آموزش علوم تربیتی ، دانشگاه فرهنگیان ، صندوق پستی 889-14665، تهران ، ایران Journal Article 2025 03 20 Objective: the social pathology of students at the time of covey 's epidemic was based on teachers and managers <br>method : this research is mixed method ( qualitative - quantitative ) . in the qualitative section semi - structured interviews were used . quantitative samples were selected by convenience sampling method . the sample size using cochran formula was 203 people that 250 people entered the study . quantitative section data were. in the qualitative section , according to the documentation , the texts of the interviews and the hidden and overt content of it and the subjects that people have talked about , the required information was extracted .<br>results : based on the results of the study , four pathologies were identified as social pathology of students at the time of corona , which included internet addiction , values invasion , social isolation and social isolation . addiction to the internet has points and social isolation has points of the pathologies identified .<br>conclusion : corona has caused the social damage of the students so that their isolation has caused more isolation in the community and the destructive effects of virtual space on them .<br>key words : social pathology , students , covey , teachers , teachers , teachers . موضوع: علم و پژوهش همواره مورد تاکید قرآن، نهج‌البلاغه، بیانیه گام دوم انقلاب، در سطح آموزش اسنادی نظیر سند تحول بنیادین و غیره بر این امر توجه داشته و بر آن تاکید دارند.<br>هدف: بنابراین پژوهش حاضر در نظر دارد مولفه‌های علم و پژوهش در نهج‌البلاغه در راستای بیانیه گام دوم انقلاب مورد بررسی قرار دهد.<br>روش: پژوهش حاضر یک پژوهش کاربردی است که در دو مرحله به منظور دستیابی به یافته ها انجام پذیرفت.گام اول : با استفاده از روش پژوهش کیفی از نوع توصیفی و تحلیلی انجام گردیده است. در این مطالعه برای استخراج و تدوین مطالب از روش سه سو سازی استفاده گردید؛یعنی مطالعه با استناد به مبانی برخاسته از آیات نهج‌البلاغه و نیز بهره گیری از پژوهشهای مربوط و مبانی نظری انجام شد. گام دوم : به منظور بررسی فراوانی و ضریب اهمیت مولفه های لفه‌های علم و پژوهش در نهج البلاغه ، در این پژوهش از روش تحلیل محتوا استفاده شده است. محتوای طرح از نظر پاسخگو( متن نهج‌البلاغه ) و هفت مؤلفه اصلی در حیطه مولفه های لفه‌های علم و پژوهش مورد بررسی قرار گرفت.<br>یافته ها و نتایج: بررسی مولفه های علم و پژوهش از منظر نهج‌البلاغه نشان می دهد که از بررسی مولفه های علم و پژوهش از منظر نهج‌البلاغه علم و اندیشه ورزی با فراوانی60 ، صنعت و فناوری با فراوانی 4، تحقیق و پژوهش با فراوای 8، برنامه ریزی با فراوانی 21، آینده پژوهی با فراوانی 61، مهارت آموزیبا فراوانی 13 ، مدیریت با فراوانی 7 بدست آمد.

انجمن ترویج علم ایران ترویج علم 2251-9033 17 1 2026 03 21 Citizen Science and Scientific Citizenship: A Conceptual Reflection on Public Engagement in Science علم شهروندی و شهروندی علمی: بازاندیشی مفهومی در مشارکت عمومی در علم 246030 10.22034/popsci.2026.246030 FA اکرم قدیمی دانشیار موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور ، تهران ، ایران خشایار بوربوری پژوهشگر پسادکتری، بنیاد علم ایران، تهران، ایران Journal Article <strong><span>Objective:</span></strong> This paper aims to conceptually rethink and clarify the theoretical distinctions between “citizen science” and “scientific citizenship” within the framework of Science and Technology Studies (STS), and to examine their implications for science and technology policy. <strong><span>Methodology:</span></strong> This theoretical-analytical study employs a systematic conceptual analysis, integrating Walker and Avant’s attribute-based approach with Rodgers’ evolutionary approach. By conducting an analytical review of the literature, the study identifies and examines the theoretical assumptions and models of public participation inherent in both concepts. <strong><span>Findings:</span></strong> The findings indicate that despite theit overlappingly or synonymously use in the literature, these two concepts possess fundamental ontological differences. “Citizen science” primarily focuses on the methodological participation of citizens in research processes, such as data collection, observation, and monitoring. In contrast, “scientific citizenship” refers to the rights-based agency of citizens in evaluating, critiquing, and directing science and technology priorities and policies. Accordingly, citizen science predominantly operates within the domain of <span> </span>“knowledge production,” whereas scientific citizenship belongs to the realm of “science governance.” <strong><span>Conclusion:</span></strong> The results demonstrate that distinguishing between “participation in knowledge production” and “participation in knowledge governance” is essential for a more nuanced understanding of the science-<span dir="RTL" lang="AR-SA">‌</span>society relationship. “Scientific citizenship” can be viewed as a normative expansion of citizen science, the realization of which requires institutional transformations and the opening up of the scientific system. This conceptual differentiation is a prerequisite for designing more effective policies to enhance public engagement. <strong><span lang="FA">هدف:</span></strong><span lang="FA"> هدف این مقاله، بازاندیشی مفهومی و تبیین تمایزات نظری میان دو اصطلاح «علم شهروندی» و «شهروندی علمی» در ادبیات مطالعات علم و فناوری (</span><span dir="LTR">STS</span><span lang="FA">) و بررسی دلالت‌های آن برای سیاست‌گذاری علم و فناوری است.</span> <strong><span lang="FA">روش‌شناسی:</span></strong><span lang="FA"> این پژوهش از نوع نظری-تحلیلی است و با بهره‌گیری از روش تحلیل مفهومی نظام‌مند (تلفیقی از رویکرد ویژگی‌محور واکر و آوانت و رویکرد تکاملی راجرز) انجام شده است. در این فرآیند، ضمن مرور تحلیلی ادبیات موجود، مفروضات نظری و الگوهای مشارکت عمومی نهفته در این دو مفهوم شناسایی و مورد واکاوی قرار گرفته‌اند.</span> <strong><span lang="FA">یافته‌ها:</span></strong><span lang="FA"> یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این دو مفهوم، علیرغم کاربرد هم‌پوشان یا مترادف در ادبیات، تفاوت‌های ماهوی بنیادینی دارند. «علم شهروندی» عمدتاً بر مشارکت روش‌شناختی شهروندان در فرآیندهای پژوهشی نظیر گردآوری داده، مشاهده و پایش متمرکز است. در مقابل، «شهروندی علمی» به کنشگریِ صاحب‌حقِ شهروندان در ساحتِ ارزیابی، نقد و جهت‌دهی به اولویت‌ها و سیاست‌های علم و فناوری اشاره دارد. بر این اساس، علم شهروندی عمدتاً در قلمرو «تولید دانش» و شهروندی علمی در قلمرو «حکمرانی علم» جای می‌گیرند.</span> <strong><span lang="FA">نتیجه‌گیری:</span></strong><span lang="FA"> نتایج نشان می‌دهد که تفکیک میان «مشارکت در تولید دانش» و «مشارکت در حکمرانی دانش»، برای فهم دقیق‌تر رابطه علم و جامعه ضروری است. «شهروندی علمی» را می‌توان بسط هنجاری علم شهروندی دانست که تحقق آن مستلزم دگرگونی‌های نهادی و گشودگی نظام علمی است؛ تمایزگذاری میان این دو، پیش‌شرط طراحی سیاست‌های کارآمدتر برای ارتقای مشارکت عمومی است.</span>

انجمن ترویج علم ایران ترویج علم 2251-9033 17 1 2026 03 21 Evaluating the Impact of Artificial Intelligence Technology on the Quality of Knowledge-Based Services: The Mediating Role of User Trust ارزیابی تأثیر فناوری هوش مصنوعی بر کیفیت خدمات دانش‌محور: نقش میانجی اعتماد کاربران 246829 10.22034/popsci.2026.570594.1453 FA سعید غفاری دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0002-1030-9234 مسعود بختیاری استادیار،گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0002-8933-8969 قاسم آزادی احمدآبادی استادیار، گروه ارزیابی سیاست ها و پایش علم،فناوری و نوآوری ، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور ، تهران، ایران فرشته سیف الدینی کارشناسی ارشد، گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2026 01 05 Purpose: With the rapid advancement of intelligent technologies, artificial intelligence (AI) has emerged as a key driver for enhancing the quality of services in public libraries. This study aims to evaluate the impact of AI technologies on the quality of public library services in Yazd Province and to examine the mediating role of user trust in this relationship.<br>Method: This applied study adopts a descriptive-survey and correlational design. The statistical population consisted of all active members of public libraries in Yazd Province in 2025. Using Cochran’s formula, a sample of 385 users was selected through multistage cluster random sampling. Data were collected using standardized questionnaires measuring AI (Chen et al., 2022), user trust (Larasati et al., 2023), and public library service quality (adapted from Vakili Mofrad, 2023). Convergent and discriminant validity were confirmed, and reliability was established with Cronbach’s alpha coefficients above 0.70 for all constructs. Data analysis was conducted using SPSS 25 and SmartPLS 3.3 through structural equation modeling.<br>Findings: The results indicated that AI has a positive and significant effect on the quality of public library services. AI also significantly enhances user trust, while user trust, in turn, positively affects service quality. Mediation analysis revealed that user trust plays a partial mediating role in the relationship between AI and service quality, indicating that part of AI’s positive effect on service quality is transmitted through increased user trust.<br>Conclusion: The findings demonstrate that AI improves the quality of public library services both directly and indirectly by strengthening user trust. Users interacting with AI-based systems experience improved service quality and develop greater confidence in library performance and capabilities. Accordingly, the study highlights the importance of implementing user-centered intelligent systems, expanding accessible digital services, and providing continuous user training to maximize the benefits of AI in public libraries. هدف: با گسترش فناوری‌های هوشمند در محیط‌های اطلاعاتی، هوش مصنوعی به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اثرگذار بر ارتقای کیفیت خدمات کتابخانه‌های عمومی مطرح شده است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اثر فناوری هوش مصنوعی بر کیفیت خدمات کتابخانه‌های عمومی استان یزد و بررسی نقش میانجی اعتماد کاربران در این رابطه انجام شده است.<br>روش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی ـ پیمایشی و از نوع همبستگی است. جامعه آماری شامل اعضای فعال کتابخانه‌های عمومی استان یزد در سال ۱۴۰۴ بود که بر اساس فرمول کوکران، ۳۸۵ نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسش‌نامه‌های استاندارد هوش مصنوعی (چن و همکاران، 2022)، اعتماد کاربران (لاراساتی و همکاران، 2023) و کیفیت خدمات کتابخانه‌های عمومی (اقتباس از وکیلی‌مفرد، 1402) گردآوری شد. روایی همگرا و واگرا تأیید و پایایی ابزارها با آلفای کرونباخ بالاتر از 0.7 احراز گردید. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای SPSS 25 و SmartPLS 3.3 و مدل‌سازی معادلات ساختاری انجام شد.<br>یافته ها: نتایج نشان داد هوش مصنوعی تأثیر مثبت و معناداری بر کیفیت خدمات کتابخانه‌های عمومی دارد و به‌طور مستقیم موجب افزایش اعتماد کاربران می‌شود. همچنین اعتماد کاربران اثر مثبت و معناداری بر کیفیت خدمات دارد. آزمون میانجی‌گری بیانگر آن است که اعتماد کاربران نقش میانجی جزئی در رابطه بین هوش مصنوعی و کیفیت خدمات ایفا می‌کند، به‌گونه‌ای که بخشی از اثر هوش مصنوعی از طریق تقویت اعتماد کاربران منتقل می‌شود.<br>نتایج: یافته‌ها حاکی از آن است که به‌کارگیری هوش مصنوعی، هم به‌صورت مستقیم و هم غیرمستقیم از مسیر اعتماد کاربران، موجب ارتقای کیفیت خدمات کتابخانه‌های عمومی می‌شود. بر این اساس، توجه به طراحی سامانه‌های هوشمند کاربرمحور، توسعه خدمات دیجیتال و آموزش کاربران، می‌تواند نقش مهمی در بهبود تجربه کاربری و افزایش اثربخشی خدمات کتابخانه‌های عمومی ایفا کند.

انجمن ترویج علم ایران ترویج علم 2251-9033 17 1 2026 03 21 Assessing Science Teachers’ Cognitive Views of Matter and Associated Properties Using a Two-Tier Diagnostic Test ارزیابی دیدگاه‌های شناختی معلمان علوم تجربی در مورد ماده و ویژگی‌های مرتبط با آن با استفاده از یک آزمون تشخیصی دو سطحی 247626 10.22034/popsci.2026.571016.1454 FA ابراهیم زارعی گروه آموزش شیمی، صندوق پستی 889-14665، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران 0000-0002-0304-9497 حلیمه محمدنژاد دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته برنامه ریزی درسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ساری، معاون آموزشی، مدرسه ابتدایی دخترانه شاهد، ساری، ایران Journal Article 2026 01 06 Purpose: This study was conducted to investigate and identify middle school science teachers’ level of conceptual understanding of the concept of matter, its properties, and changes of state, as well as to identify their potential misconceptions in this domain.<br>Methods: This study employed a two-tier diagnostic instrument consisting of 11 questions on the concept of matter, its properties, and changes of state. The questions were developed based on previous studies on students’ misconceptions. To further examine and validate the findings of the two-tier test, semi-structured telephone interviews were conducted with eight science teachers. The study population consisted of middle school science teachers in Mazandaran Province during the 2024-2025 academic year. A total of 109 teachers were randomly selected to participate in the study and completed the questionnaire.<br>Findings: The results showed that the highest levels of misconceptions among middle school science teachers were related to concepts of gas behavior, gas dissolution, and the particulate nature of matter, whereas the lowest level of misconceptions was associated with concepts related to chemical changes. Moreover, no significant relationship was found between teaching experience and the level of teachers’ misconceptions. The findings also indicated that some conceptual misconceptions persisted among teachers despite their teaching experience, and that some of these misconceptions were consistent with those reported among students in previous studies.<br>Results: These findings indicate that teaching experience alone is insufficient to eliminate middle school science teachers’ conceptual misconceptions, particularly those related to the concepts of matter and gas behavior. Therefore, revising teacher education programs and designing targeted in-service training programs with an emphasis on identifying and addressing conceptual misconceptions appear to be essential for improving the quality of science education. هدف: این پژوهش با هدف بررسی و شناسایی میزان درک مفهومی معلمان علوم تجربی دوره متوسطه اول درباره مفهوم ماده، ویژگی‌ها و تغییر حالت‌های آن و نیز شناسایی کج‌فهمی‌های احتمالی آنان در این حوزه انجام شد.<br>روش: این پژوهش با استفاده از یک ابزار تشخیصی دو‌سطحی شامل ۱۱ پرسش درباره مفهوم ماده، ویژگی‌ها و تغییر حالت‌های آن انجام شد. پرسش‌ها بر اساس مطالعات پیشین درباره کج‌فهمی‌های دانش‌آموزان طراحی و تدوین شدند. به‌منظور بررسی عمیق‌تر و تأیید یافته‌های آزمون، با هشت معلم علوم تجربی مصاحبه نیمه‌ساختاریافته انجام شد. جامعه آماری پژوهش را معلمان علوم تجربی دوره متوسطه اول استان مازندران در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۳ تشکیل دادند که از میان آنان ۱۰۹ نفر به‌صورت تصادفی انتخاب و در پژوهش مشارکت کردند.<br>یافته‌ها: نتایج این مطالعه نشان داد که بیشترین کج‌فهمی معلمان علوم تجربی دوره متوسطه اول در مفاهیم مرتبط با رفتار گازها، انحلال و ویژگی‌های ذره‌ای ماده مشاهده شد، در حالی که کمترین میزان کج‌فهمی به مفاهیم تغییرات شیمیایی اختصاص داشت. همچنین، بین سابقه تدریس و میزان کج‌فهمی معلمان ارتباط معناداری مشاهده نشد. یافته‌ها بیانگر آن بود که برخی کج‌فهمی‌های مفهومی، علی‌رغم تجربه تدریس، در میان معلمان همچنان پایدار است و بخشی از این کج‌فهمی‌ها با موارد گزارش‌شده برای دانش‌آموزان در پژوهش‌های پیشین همخوانی دارد.<br>نتایج: این یافته‌ها نشان می‌دهد که افزایش سابقه تدریس به‌تنهایی برای رفع کج‌فهمی‌های مفهومی معلمان علوم تجربی، به‌ویژه در حوزه مفاهیم ماده و رفتار گازها، کافی نیست. بنابراین، بازنگری در برنامه‌های تربیت معلم و طراحی آموزش‌های ضمن خدمت هدفمند، با تأکید بر شناسایی و اصلاح کج‌فهمی‌های مفهومی، ضروری به نظر می‌رسد.

انجمن ترویج علم ایران ترویج علم 2251-9033 17 1 2026 03 21 Integrating Artificial Intelligence into Science Communication: A Strategic Framework for Enhancing the Effectiveness of Scientific Communication ادغام هوش مصنوعی در ترویج علم: استراتژی‌هایی برای ارتباطات علمی مؤثر 252234 10.22034/popsci.2026.578081.1459 FA قاسم آزادی احمدآبادی عضو هیئت علمی / مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور Journal Article 2026 02 25 Purpose: This study aimed to design and validate a conceptual model for the integration of artificial intelligence into science communication. The research sought to identify key components, assess their perceived importance from experts’ perspectives, and propose a strategic framework to inform policy-making and decision-making in this field.<br>Methodology: An exploratory sequential mixed-methods design was employed. In the qualitative phase, the main components were extracted through expert-based data analysis. In the quantitative phase, a researcher-developed questionnaire comprising 44 items across 11 components was designed using a five-point Likert scale and completed by 26 scientific experts. The data were analyzed using descriptive statistics (mean and standard deviation) and confirmatory factor analysis (CFA).<br>Findings: The results indicated that all identified components were rated as highly important. The component “countering scientific misinformation” achieved the highest mean score. This was followed by “content simplification and comprehensibility,” “enhancement of scientific literacy,” and “content personalization.” Confirmatory factor analysis supported the satisfactory fit of the multidimensional structure of the proposed model.<br>Conclusion: The proposed three-tier model categorizes AI integration strategies in science communication into “fundamental and critical,” “important and enabling,” and “innovative and evolutionary” levels. The model can serve as a practical roadmap for policymakers, science communicators, and institutional leaders in designing and implementing AI-driven science communication programs. هدف: این پژوهش با هدف طراحی و اعتبارسنجی یک مدل مفهومی برای ادغام هوش مصنوعی در ترویج علم انجام شد. مطالعه حاضر در پی شناسایی مؤلفه‌های کلیدی، سنجش میزان اهمیت آن‌ها از دیدگاه خبرگان و ارائه چارچوبی راهبردی برای سیاست‌گذاری در این حوزه است.<br>روش‌شناسی: پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی متوالی انجام شد. در فاز کیفی، مؤلفه‌های اصلی از طریق تحلیل داده‌های تخصصی استخراج گردید. در فاز کمّی، پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته مشتمل بر 44 گویه در ۱1 مؤلفه، با مقیاس لیکرت پنج‌درجه‌ای طراحی و توسط ۲۶ نفر از خبرگان حوزه‌های علمی تکمیل شد. داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و تحلیل عاملی تأییدی مورد بررسی قرار گرفتند.<br>یافته‌ها: نتایج نشان داد تمامی مؤلفه‌های شناسایی‌شده از سطح اهمیت بالا برخوردارند. مؤلفه «مقابله با اطلاعات نادرست علمی» بالاترین میانگین اهمیت را کسب کرد. همچنین ابعاد «ساده‌سازی و فهم‌پذیری محتوا»، «آموزش و ارتقای سواد علمی» و «شخصی‌سازی محتوا» در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. نتایج تحلیل عاملی تأییدی برازش مناسب ساختار چندبعدی مدل را تأیید کرد.<br>نتیجه گیری: مدل سه‌سطحی ارائه‌شده، استراتژی‌های ادغام هوش مصنوعی در ترویج علم را در سطوح حیاتی و بنیادین، بااهمیت و توانمندساز و نوآورانه و تکاملی طبقه‌بندی می‌کند. این مدل می‌تواند به عنوان نقشه‌راه عملی برای سیاست‌گذاران و مروجان علم در طراحی برنامه‌های ترویج علم مبتنی بر هوش مصنوعی مورد استفاده قرار گیرد.

انجمن ترویج علم ایران ترویج علم 2251-9033 17 1 2026 03 21 A Conceptual Model of Scientific Narrative Nonfiction Dimensions for Fostering Interest in Science among Adolescents طراحی مدل مفهومی ابعاد روایت ناداستان و علاقه به علم در مخاطب نوجوان 252235 10.22034/popsci.2026.591703.1482 FA زینب لاله خسروی ادبیات نمایشی، دانشکده هنر، دانشگاه دامغان، دامغان، سمنان، ایران 0009-0009-3913-5491 فاطمه ملک شاهی عضو هیات مدیره انجمن علمی مدیریت رفتار سازمانی، تهران. زهرا اجاق گروه ارتباطات و علم و فناوری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ، تهران، ایران. 0000-0001-8899-6495 Journal Article 2026 07 19 Purpose: Adolescent interest in science declines during a critical period of identity formation. Although narrative theory, rhetoric, and science communication have independently examined textual factors associated with engagement, an integrated framework explaining how these factors interact in scientific nonfiction remains lacking. This study proposes a conceptual model of the narrative dimensions that shape adolescents' situational interest in scientific nonfiction.<br>Subject: The study focuses on scientific nonfiction texts for non-expert audiences, particularly adolescents aged 13-18, and examines how rhetorical, narrative, and audience-related dimensions contribute to the emergence of situational interest.<br>Method: A systematic literature review was conducted following the PRISMA framework and analyzed using thematic analysis. From 244 retrieved records, 45 articles met the inclusion criteria and were selected for analysis. Extracted concepts were synthesized through iterative coding and expert validation, resulting in a model comprising 43 indicators organized into 13 components across three dimensions: rhetoric, narrativity, and the implied audience.<br>Findings: The analysis identified three interdependent dimensions of engaging scientific nonfiction. Rhetoric encompasses strategies that enhance comprehensibility and persuasion; narrativity refers to the organization of scientific concepts into meaningful narrative structures; and the implied audience reflects the alignment of texts with adolescents' prior knowledge, cognitive capacities, and sociocultural contexts. Situational interest emerges from the interaction among these dimensions rather than from any single dimension in isolation.<br>Results: The proposed model provides an interpretive framework for explaining how scientific nonfiction stimulates adolescents' situational interest and offers a conceptual basis for the analysis, design, and evaluation of engaging science communication texts. The model also establishes a foundation for future research on the relationship between narrative scientific nonfiction, scientific identity development, and sustained individual interest. پیشینه و هدف:علی‌رغم اهمیت دوره نوجوانی در شکل‌گیری هویت، شواهد میدانی نشان می‌دهد روند علاقه به علم نزد نوجوانان کاهش پیدا می‌کند. همچنین با وجود دامنه گسترده مطالعات در حوزه روایت‌شناسی، ناداستان و ارتباطات علمی، تاکنون چارچوبی یکپارچه برای تبیین سازوکارهای برانگیختن علاقه در ناداستان علمی برای مخاطب نوجوان ارائه نشده است. هدف این مطالعه، ارائه مدل مفهومی برای شناسایی ابعاد موثر روایت در علاقه‌مندی مخاطب نوجوان به علم است.<br>روش: پژوهش با رویکرد مرور نظام‌مند در چارچوب پریسما و روش تحلیل مضمون انجام شد. پس از اعمال معیارهای ورود (ارتباط با مخاطب غیرمتخصص با اولویت گروه سنی ۱۳ تا ۱۸ سال، تمرکز بر متون ناداستان علمی و علاقه به علم)، از میان ۲۴۴ مقاله بازیابی‌شده، ۴۵ مقاله وارد تحلیل نهایی شدند. <br>یافته: گویه‌های استخراج شده بر اساس شباهت‌های مفهومی و دلالتی، بازبینی، ادغام و سازمان‌دهی شدند و در نهایت ۴۳ گویه نهایی پس از ۵ جلسه اعتبارسنجی خبره‌گی در قالب ۱۳ مؤلفه و سه بعد هم‌پایه و متمایز «بلاغت متن»(راهبردهای فهم‌پذیری و اقناع‌گری)، «روایتمندی متن»(سازمان‌دهی روایی مفاهیم) و «مخاطب مفروض متن» (برساخت متن از دانش پیشین، ظرفیت‌های شناختی و بافتار فرهنگی-اجتماعی نوجوان) صورت‌بندی شدند. این یافته نشان می‌دهد سازوکار برانگیزانندگی ناداستان علمی، نه برآمده از تاثیر منفرد یا انباشتی هر یک از این ابعاد، بلکه مبتنی بر تعامل میان بلاغت ، روایتمندی متن و تناسب آنها با مخاطب مفروض است.<br>نتیجه: مدل حاضر چارچوبی تفسیری در تبیین سازوکارهای شکل‌گیری علاقه موقعیتی به ناداستان علمی ارائه می‌دهد و مبنایی برای بهبود برای تحلیل، طراحی و ارزیابی ناداستان‌های علمی برانگیزاننده برای مخاطبان نوجوان پیشنهاد می‌دهد. اگرچه برای تعمیم آن به «شکل‌گیری هویت علمی» در نوجوانان، و «علاقهٔ پایدار» به علم نیازمندبررسی‌های تکمیلی است.

انجمن ترویج علم ایران ترویج علم 2251-9033 17 1 2026 03 21 Human Learning, Machine Computation: A Re-reading of the Concept of Education in Wittgenstein's Philosophy for the Age of Artificial Intelligence یادگیریِ انسانی، محاسبه‌ی ماشینی: بازخوانیِ مفهومِ آموزش در فلسفه‌ی ویتگنشتاین برای عصر هوش مصنوعی 253398 10.22034/popsci.2026.590503.1475 FA کمال نصرتی هشی استادیار، گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. ایمیل: kamalnosrati1367@cfu.ac.ir Journal Article 2026 07 07 Topic: With the rapid expansion of AI in education, the nature of human learning and its relation to machine calculation has become a central challenge in the philosophy of education. Wittgenstein's later philosophy offers a rich theoretical framework to address this issue.<br>Purpose: This article reinterprets Wittgenstein's concept of education for the AI era, critiquing algorithm-based systems while providing a framework to recognize the irreducible boundaries of human learning against machine computation.<br>Method: The research employs a qualitative analytical-inferential approach, using documentary analysis of Wittgenstein's main texts.<br>Findings: Human learning, unlike machine computation, emerges from shared life, bodily actions, practical habits, and participation in "language games." Algorithms, lacking participation in "forms of life" and the "common behavior of mankind," they appear to be incapable of situational understanding, fluid meaning, practical certainty, and shifts in perspective." The main challenge in AI alignment with educational goals is not "technical alignment" but "existential alignment," requiring active participation in forms of life and practical certainty.<br>Results: The boundary between human learning and machine computation appears essential and irreducible; algorithms seem unable to fully replace human teachers. Proposing AI as a "third conversationalist" and "mirror of thought," the article emphasizes preserving dialogical spaces, practical workshops, and ambiguous situations, offering guidelines for protecting lived learning spaces in the machine computation age. موضوع: با گسترش هوش مصنوعی در تعلیم و تربیت، پرسش از ماهیت یادگیری انسانی و نسبت آن با محاسبه ماشینی به چالشی بنیادین در فلسفه آموزش بدل شده است. فلسفه متأخر ویتگنشتاین چارچوبی غنی برای مواجهه با این مسئله فراهم می‌آورد.<br>هدف: این مقاله با بازخوانی مفهوم آموزش در فلسفه ویتگنشتاین برای عصر هوش مصنوعی، ضمن نقد نظام‌های الگوریتم‌محور، چارچوبی نظری برای تشخیص مرزهای تقلیل‌ناپذیر یادگیری انسانی در برابر محاسبه ماشینی ارائه می‌دهد.<br>روش: پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیلی-استنتاجی انجام شده است. داده‌ها از طریق بررسی اسنادی متون اصلی ویتگنشتاین گردآوری شدند.<br>یافته‌ها: یادگیری انسانی، برخلاف محاسبه ماشینی، در بستر زیست مشترک، کنش‌های بدنی، عادت‌های عملی و مشارکت در «بازی‌های زبانی» شکل می‌گیرد. الگوریتم‌ها از آنجا که در «شکل‌زندگی» مشارکت ندارند و از «رفتار مشترک بشریت» بی‌بهره‌اند، به نظر می رسد، در درک موقعیتی، معنای سیال، یقین عملی و تغییر شیوه نگاه ناتوان‌اند. چالش اصلی هم‌ترازی هوش مصنوعی با اهداف آموزشی، نه «هم‌ترازی فنی»، که «هم‌ترازی وجودی» است؛ بدین‌معنا که هرگونه هم‌ترازی مؤثر، به مشارکت فعال در شکل‌زندگی و برخورداری از یقین عملی وابسته است.<br>نتایج: مرز میان یادگیری انسانی و محاسبه ماشینی، مرزی ماهوی و تقلیل‌ناپذیر است و الگوریتم‌ها شاید از جانشینی کامل معلم انسانی ناتوان‌اند. مقاله با پیشنهاد نقش تکمیلی هوش مصنوعی به‌عنوان «مکالمه‌گر ثالث» و «آینه تفکر»، بر حفظ فضاهای گفتگومحور، کارگاه‌های عملی و مواجهه با موقعیت‌های مبهم تأکید می‌ورزد و رهنمودهایی عینی برای حفاظت از فضاهای زیسته یادگیری در عصر محاسبات ماشینی ارائه می‌دهد.