انجمن ترویج علم ایران ترویج علم 2251-9033 17 1 2026 03 21 Problematization in Research Studies: A Meta-Synthesis مسئله‌آفرینی در مطالعات پژوهشی: یک فراترکیب 244092 10.22034/popsci.2026.515143.1406 FA فاطمه رضائی دانشجوی کارشناسی ارشد یادگیری الکترونیکی، گروه روش ها و برنامه ریزی آموزشی و درسی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، 0009-0008-8754-9106 کیوان صالحی دانشیار سنجش آموزش؛ بخش تخصصی پژوهش و سنجش؛ دانشکده روان شناسی و علوم‌تربیتی؛ دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-8673-4248 Journal Article 2025 04 05 Background and Aim: Problematization represents a pivotal approach in behavioral sciences, especially within educational and academic contexts. It involves identifying innovative challenges and opportunities in learning and teaching, thereby influencing educational and research processes to foster progress. This study aims to delineate the meaning and concept of problematization in behavioral sciences, while exploring its implementation methods and outcomes in university settings.<br>Method: Employing a meta-synthesis methodology, this research conducted a systematic review of pertinent studies. Diverse definitions of problematization were extracted from databases including Scopus, PubMed, ScienceDirect, and Google Scholar. The search utilized targeted keywords such as "problematization," "meaning and concept of problematization," "methods of implementing problematization," and "consequences of problematization," encompassing scientific articles, theses, and research reports.<br>Findings: Problematization manifests in multiple forms across educational and non-educational domains. Analysis of 27 definitions yielded 81 key concepts, categorized into 10 sub-dimensions and further consolidated into four primary dimensions: procedural, technical, strategic, and achievement-oriented. These findings highlight the distinction between a problematizing approach and a problem-centered one, demonstrating how sub-dimensions such as "holistic perspective" and "defamiliarization" can enhance critical thinking competencies in students. Focusing on the strategic dimension of problematization provides the capacity to prevent challenges.<br><br>Conclusion: As a proactive strategy, problematization is essential for anticipating challenges, revitalizing obsolete educational and research methodologies in universities, and enhancing preventive capacities. It facilitates informed decision-making at micro levels and supports future-oriented, wisdom-based societal development at macro levels. Recommendations are provided for educators and researchers to refine problematization practices. These proposals, if implemented in a dynamic and integrated manner, can transform the ecosystem of humanities in Iran from a reactive, knowledge-consuming system into a generative epistemic system. Such a system would be characterized not by mere responsiveness but by inherent problematization, moving beyond imitation to establish genuine intellectual authority." پیشینه و هدف: مسئله‌آفرینی به‌عنوان یکی از رویکردهای کلیدی در علوم رفتاری، به‌ویژه در حوزه‌های آموزشی و دانشگاهی، مطرح است. این مفهوم به کاوش چالش‌ها و فرصت‌های نوآورانه در یادگیری و تدریس می‌پردازد و تأثیرات آن بر فرآیندهای آموزشی و پژوهشی می‌تواند مسیرهای پیشرفت را هموار سازد. هدف این پژوهش، تبیین معنا و مفهوم مسئله‌آفرینی در علوم رفتاری، همراه با بررسی روش‌های اجرا و پیامدهای آن در دانشگاه‌ها است.<br>روش: این مطالعه با بهره‌گیری از روش فراترکیب، به مرور نظام‌مند مطالعات مرتبط پرداخت. تعاریف متنوع مسئله‌آفرینی از پایگاه‌های داده‌ای معتبر استخراج شد. جستجو با کلیدواژه‌های هدفمند همچون «مسئله‌آفرینی»، «معنا و مفهوم مسئله‌آفرینی»، «شیوه‌های اجرای مسئله‌آفرینی» و «پیامدهای مسئله‌آفرینی» انجام گرفت و شامل مقالات علمی، پایان‌نامه‌ها و گزارش‌های پژوهشی بود.<br>یافته‌ها: مسئله‌آفرینی می‌تواند به اشکال گوناگون در محیط‌های آموزشی و غیرآموزشی اجرا شود. تحلیل ۲۷ تعریف شناسایی‌شده، به بازشناسی ۸۱ مفهوم کلیدی، طبقه‌بندی آن‌ها در ۱۰ زیربُعد و در نهایت دسته‌بندی به چهار بُعد اصلی رویه‌ای، فنی، راهبردی و دستاوردی منجر گردید. این یافته‌ها، تمایز میان مسئله‌آفرینی و مسئله‌محوری را برجسته کرده و نشان‌می‌دهد چگونه زیربُعدهایی مانند "همه‌جانبه‌نگری" و "آشنایی‌زدایی" می‌توانند شایستگی‌‌های تفکر نقادانه را در دانشجویان تقویت کنند. توجه به بُعد راهبردی مسئله‌آفرینی، ظرفیت پیشگیری از چالش‌ها را فراهم می‌آورد. <br>نتیجه‌گیری: مسئله‌آفرینی به‌مثابه راهبردی پیش‌دستانه، نقش اساسی در پیش‌بینی چالش‌های محتمل، تحول روش‌های منسوخ آموزشی و پژوهشی در دانشگاه‌ها، و ظرفیت‌سازی پیشگیری ایفا می‌کند. این رویکرد به هدایت هوشمند تصمیم‌ها و فعالیت‌ها در سطوح خرد کمک کرده و در سطح کلان اجتماعی، به آینده‌سازی و تمدن‌سازی حکمت‌بنیان یاری می‌رساند. پیشنهادهایی برای بهبود شیوه‌های اجرایی مسئله‌آفرینی به دست‌اندرکاران ارائه شد که در صورت اجرای پویا و یکپارچه، می‌تواند زیست‌بوم علوم انسانی ایران را از یک نظام انطباقی و مصرف‌کننده، به یک «نظام زایای معرفتی» تبدیل کند که نه تنها پاسخ‌گو که مسئله‌آفرین است و نه تنها پیرو که مرجعیت‌آفرین خواهد بود.