ترویج علم

ترویج علم

رسانه های اجتماعی و ترویج فرهنگ نوع دوستی در بحران های اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، تهران، ایران.
2 دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، مدرس دانشگاه فرهنگیان مرکز شهدای مکه، تهران، ایران.
10.22034/popsci.2023.416036.1291
چکیده
موضوع: یکی از روش‌های مقابله با بحران‌های اجتماعی، استفاده از ظرفیت رسانه‌های اجتماعی است؛ زیرا سازمان‌های رسانه‌ای پیام‌هایی را پخش می‌کنند که فرهنگ جامعه را تحت تأثیر قرار می‌دهند و این امر رسانه‌های جمعی را به بخشی از نیروهای اصولی و نهادی جامعه تبدیل می‌سازد. هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش رسانه‌های اجتماعی در ترویج فرهنگ نوع دوستی در مواجهه با بحران‌های اجتماعی است.
روش شناسی: روش پژوهش از نوع تحلیل محتوای کیفی بود. جامعة آماری پژوهش شامل تمامی کارشناسان رسانه و اساتید رشته‌های علوم ارتباطات و علوم اجتماعی شهر تهران بود. برای نمونه‌گیری از روش نمونه‌گیری غیرتصادفی هدفمند استفاده شد. ابزار گردآوری اطلاعات، مصاحبه نیمه ساختار یافته و روش تجزیه و تحلیل داده‌ها از نوع تحلیل مضمون بود.
یافته ها: یافته ها نشان داد از نظر شرکت کنندگان، رسانه‌های اجتماعی در ترویج فرهنگ نوع دوستی در بحران‌های اجتماعی دارای 6 نقش هستند که این 6 نقش به ترتیب اولویت عبارتند از: 1. همراه سازی و شکل دهی به افکار عمومی، 2. برجسته سازی، 3. اطلاع رسانی و آگاهی بخشی، 4. آموزش و فرهنگ سازی، 5. ایجاد همبستگی و یکدلی و 6. سیاست گذاری. همچنین برای هر مقوله پایه، چندین مقوله فرعی نیز شناسایی شد.
نتایج: نتایج پژوهش نشان داد که رسانه‌های اجتماعی در ترویج فرهنگی نوع دوستی نقش داشته و لذا دارای ظرفیت مناسبی برای ترویج فرهنگ نوع دوستی در بحران‌های اجتماعی هستند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

احمدی، سیروس. (1388). بررسی نوعدوستی در روابط روزمره اجتماعی و عوامل مؤثر بر آن. مجله جامعه شناسی ایران، 10 (2): 87- 108.
ایزدی یزدان آبادی، آزاده؛  غازی،  ایران و  میرزازاده قصاب،  فرشته (1394). اولویت‌بندی عوامل مؤثر در نقش رسانه‌های جمعی در مدیریت بحران‌های طبیعی با استفاده از روش AHP، دانش پیشگیری و مدیریت بحران، ۵ (۲) :۱۰۸-۱۰۰.
تن، الکسیس اس. (1388). نظریه ها و پژوهش‌های ارتباط جمعی. ترجمه نعیم بدیعی، تهران: انتشارات همشهری.
جهانبخش، عباس و شیخ العراقین زاده، حسن (1398). رابطه علم و فرهنگ؛ زیرساخت نظری تمدن اسلامی. دوفصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 2 (1)، صص 37- 64.
خجسته باقرزاده، حسن و آقامحسنی، وحید (1390). نقش اینترنت به‌عنوان رسانه‌ا‌ی مجازی در مدیریت بحران اجتماعی. فصلنامه رسانه‌های دیداری و شنیداری، 7(15)، 9-31.
رفیع پور، فرامرز (1377). آنومی یا آشفتگی اجتماعی. تهران: انتشارات سروش.
سورین، ورنرو جیمز، تانکارد (1397). نظریه های ارتباط جمعی. ترجمه علیرضا دهقان، تهران، نشر دانشگاه تهران، چاپ نهم.
شایان مهر،  علیرضا (1391). دایره‌المعارف تطبیقی علوم اجتماعی (کتاب هفتم). تهران: کیهان.
صدیق سروستانی، رحمت الله و عنبری، موسی (1383). باورهای خرده فرهنگی و مشارکت امدادی در ایران، نامه علوم اجتماعی، شماره 24.
فتاحی، علی؛ امین بیدختی، علی‌اکبر و دانایی، ابوالفضل (1400). عنوان: ارائه الگوی مدیریت رسانه‌های جمعی در مدیریت بحران‌های اجتماعی (مورد مطالعه: تلویزیون). مدیریت بحران، 10(1)، 113-125.
فتحی نجفی، طاهره و لطیف نژاد، رباب (1395). مشاهده در رویکرد گراندد تئوری: یک مطالعه مروری. مجله تحقیقات کیفی در علوم سلامت، 5 (2)، 221- 229.
قمیان، زهره؛ معصومی، غلامرضا؛ پیرانی، داود و اسکندری، زهرا (1398). نقش رسانه‌ها در مدیریت و ساماندهی مشارکت‌های مردمی و اجتماعی در بلایا. نهمین کنگره بین المللی سلامت در حوادث و بلایا، تهران.
گیدنز، آنتونی. (1382). تجدد و تشخص، جامعه و هویت شخص در عصر جدید. ترجمه ناصر موفیان، تهران: نشر نی.
محسنی، منوچهر (1379). بررسی آگاهی‌ها، نگرش‌ها و رفتارهای اجتماعی- فرهنگی در ایران. تهران: انتشارات شورای فرهنگ عمومی.
مهرآرا، علی اکبر (1373). زمینه روان شناسی اجتماعی. تهران: مهرداد.
مهرداد، هرمز (1388). مقدمه‌ای بر نظریات و مفاهیم ارتباط جمعی. تهران: فاران.
هاشمی، شهناز و ثنایی مهر (1395). نقش و کارکرد رسانه‌های جمعی شبکه‌های اجتماعی و پویش‌های مردمی در راستای پیشگیری از اعتیاد. سومین همایش ملی راهکارهای توسعه و ترویج علوم تربیتی، روانشناسی، مشاوره و آموزش در ایران، تهران.
ویندال، سون؛ سیگنایزر، بنو و اولسون، جین (1389). کاربرد نظریههای ارتباطات. ترجمه علیرضا دهقان، تهران: جامعه شناسان.
Alexander, D. (2019). Mass media and reducing the risks of crisis management, Science and Engineering Ethics, 25(4), 125-136.
Aronson, E. Timothy, D, W. Robin, M, A. (2002). Social Psychology, NewJerseyprentice Hall.
Chon M-G & Kim S. (2022). Dealing with the COVID-19 crisis: Theoretical application of social media
Elwell, F. (2002). The sociology of wright Mills, Qualitative Sociology. 25(3), pp337-43.
Figueroa, P. (2017). Disasters and Social Crisis in Contemporary Japan: Political, Religious, and Sociocultural Responses. Edited by Mark R. Mullins, Koichi Nakano. Pacific Affairs, 90(1), 145-147.
Hinde, R.A. (2001). Responsibility: A biological perspective. The many faces of a social phenomenon. London: Routledge.
Hong X, Kim J & Xiong L. (2019).  Media exposure and individuals’ emergency preparedness behaviors for coping with natural and human-made disasters, Journal of Environmental Psychology, 63, 82-91.
Hoogendoorn, M., Jonker, C. M., Popova, V., & Sharpanskykh, A. (2008). Automated verification of disaster plans in incident management. Disaster Prevention and Management, 17(1), 16-32.
Kavota JK,   Kamdjoug JRK and Wamba SF. (2020). Social media and disaster management: Case of the north and south Kivu regions in the Democratic Republic of the Congo,  International Journal of Information Management, Available online 14 January 2020, 102068
Korn, C. (2017). Media coverage of organizations in critical situations, University of Germany.
Roy KCh, Hasan  S, Sadri,  AMo and Cebrian, M. (2020). Understanding the efficiency of social media-based crisis communication during hurricane Sandy, International Journal of Information Management, Available online 8 January 2020, 102060
Wigley, S. (2016). A Study on social media in Crisis Planning in Public Relations, Netherlands Research Unit.