واکاوی سواد علمی: کاربرد در برنامه درسی آموزش علوم

نوع مقاله: مقاله ترویجی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای برنامه ریزی درسی دانشگاه علامه طباطبایی

2 استاد گروه برنامه ریزی درسی دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

پرورش و یادگیری سواد علمی در دانش آموزان به هدف جهانی آموزش علوم تبدیل شده است. هدف پژوهش حاضر واکاوی مفهوم سواد علمی برای کاربرد در برنامه درسی آموزش علوم است. روش پژوهش حاضر کیفی و مبتنی بر تحلیلی- استنتاجی است. در این مقاله ابتدا به بازشناسی مفهوم سواد علمی از دیدگاه های گوناگون پرداخته شده است و معانی آن به اجمال مورد بررسی و بیان قرار می گیرد. این بحث مقدماتی روشن می سازد که مفهوم سواد علمی به عنوان یکی از اهداف آموزش علوم در نظام های آموزشی دنیا مطرح است و شناخت کامل مفهوم آن کار ساده ای نیست، همچنین تعریف دقیق و کاربردی سواد علمی با توجه به رویکرد آموزشی آن ضمن توجه به مباحث ماهیت علم در هر جامعه ای نیازمند توجه به ساختار، سیاست ها و فلسفه حاکم بر جامعه است. به دنبال این مبحث با روشن سازی مفهوم سواد علمی؛ به ابعاد و سطوح آن از دیدگاه های مختلف پرداخته و ابعاد سواد علمی بیان شده توسط متخصصان و سازمان فعال در زمینه آموزش علوم را شرح داده شد. سطوح سواد علمی نشان می دهد ماهیت سواد علمی مفهومی نسبی است و نه مطللق و می توان دانش آموزان را در سطوحی از بی سوادی علمی تا بالاترین سطح سواد علمی قرار داد. این مبحث با ارائه ابعاد و سطوح سواد علمی چهارچوب مفهومی را برای استفاده متخصصان در طراحی برنامه درسی آموزش علوم فراهم می آورد. در بخش آخر مقاله و در جمع بندی، علاوه بر تأکید بر مواضع اساسی، نویسنده در بیان مفهوم سواد علمی، به علل اختلاف ها در تعریف این مفهوم می پردازد که عبارت اند از: وجود ماهیت مطلق و نسبی سواد علمی، تحولات دائم علم و پیشرفت انسان ها در درک جهان طبیعی، روش های مختلف آموزش و سنجش سواد علمی، تعاریف و ابعاد مختلف از سواد علمی توسط متخصصان آموزش علوم، مفهوم و اهداف سواد علمی متناسب با شرایط سیاسی، اقتصادی، اجتماعی در هر جامعه. همچنین می توان برای سواد علمی چهار بعد که دربردارنده بیشترین مفاهیم و ابعاد ارائه شده توسط متخصصان است را بیان کرد که این ابعاد عبارت اند از: مفاهیم و اصلاحات علمی، ماهیت علم، علم و جامعه و عادت ذهن.

کلیدواژه‌ها



دهخدا، ع. ا. (1385). لغت نامه دهخد.ا تهران: دانشگاه تهران.
خوش بین، آ. (1388). تعیین نشانگرهای سواد فیز کیی با استفاده از نظر اساتید و کارشناسان فیزکی در کشور
ایرا . ن پایان نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه تربیت دبیری شهید رجایی.
عبدالملکی، ص. (1391). بررسی وضعیت سواد علمی در دانشجویان کارشناسی دانشکده روانشناسی و
علوم تربیتی دانشکده علوم دانشگاه تهرا . ن پایان نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه تهران، دانشکده
روان شناسی و علوم تربیتی.
عبدالملکی، ص.؛ عباس زاده ، ن. و تنها، ح. الف (1392) . درک مفهوم، سطوح و مؤلفه های سواد علمی:
ضرورت تغییر در برنامه درسی آموزش علو . م همایش ملی تغییر برنامه درسی دوره های تحصیلی آموزش و پرورش 14 , 15 اسفند ماه، بیرجند، دانشگاه بیرجند.
عبدالملکی، ص.؛ معصومی، م.، بهادر، ر. (1393). فلسفه آموزش علوم: سواد علمی و مؤلفه های یادگیری آن.
همایش فلسفه تعلیم و تربیت در عمل 16 , 17 مهرماه، تهران: دانشگاه خوارزمی.
عبدالملکی، ص.؛ ساکی زاده، م. و معصومی، م. (1392). سواد علمی هدف جهانی آموزش علوم در قرن بیست و
یک با تاکید بر اهداف و محتوای برنامه درسی. همایش ملی تغییر برنامه درسی دوره های تحصیلی آموزش
و پرورش 14 , 15 اسفند ماه، بیرجند: دانشگاه بیرجند.
صدرالاشرافی، م. (1386). کاربرد استانداردهای آموزش علوم برای ایران. مجله فناوری و آموزش، سال اول،
جلد اول، شماره 4، تابستان.
American Association for Advancement of Science. (1989). Science for all Americans.New York: Oxford University Press.
American Association for Advancement of Science.(1993). Benchmarks for science literacy. New York: Oxford University Press
Bell, R.L. (2008). Teaching the nature of science through process skills:Activities for grades 3-8. New York: Allyn & Bacon/Longman...
Bransford, J., Brown, A. & Cocking, R.(Eds.) (2004). How People Learn:Brain, Mind, Experience, and School. Washington D.C.: National Academy Press.
Brewer, C. (2008). Scientific literacy in the classroom.Actionbioscience.American Institute of Biological Sciences.
Bybee .Rodger W. (2009).PISA S 2006 Measurement of Scientific Literacy An Insider s Perspective for the U.S.Washington DC.A Presentation for the NCES PISA Research Conference.
Bybee, R.W. (1997). Achieving scientific literacy. Portsmouth, NH: Heinemann.
Choi ,Kyunghee.  Lee , Hyunju. Shin,  Namsoo.  Kim , Sung-Won.  Krajcik ,Joseph .(2011). Re-Conceptualization of Scientific Literacy in South Korea for the 21st Century. Journal of Research in Science Teaching, vol. 48, issue 6, pp. 670-697
Conant, J. B. (1952). Modern science and modern man. New York: Columbia University Press.
DeBoer .George E..)2000). Scientifc Literacy: Another Look at Its Historical and Contemporary Meanings and Its Relationship to Science Education Reform. Journal of Research in Science Teaching.Volume 37, Issue 6, pages 582–601.
Dillon, Justin.(2009). On Scientific Literacy and Curriculum Reform. International Journal of Environmental & Science Education,Vol. 4, No. 3, July, 201-213
Durant J.R (1993).What is Science Literacy?.In J.R Gregory(EDS).Science and Cutulre in Europe (pp.129-137).London.Science Museum.
Errol Salamon.(2007).Scientific Literacy in Higher Education.University of Calgary.Commissioned by the Tamaratt Teaching Professorship.
Fensham, P. (2007, May). Competencies, from within and without: new challenges and possibilities for scientific literacy. In C. Linder, L.
Foundation For The Atlantic Canada Science Curriculum.(1997)Scinece Foundation.Retrieved May 10/2010 from /www . ednet.ns . ca / pdf doc/camet/foundations-science.pdf
Gabel, L.L. (1976). The development of a model to determine perceptions of scientific literacy. Unpublished
Gabel, Lawrence Lee.(1976). The Development of a Model to Determine Perceptions of Scientific Literacy. Literacy.Unpublished Doctoral Thesis.The Ohio State University .Columbus.Oh
Good, R; Hafner, M; and Pebbles, P. (2000). Scientific understanding of sexual orientation: Implications for science education. American Biology Teacher, 62(5), 326 – 330.
Goodrum, D., Hackling, M., and Rennie, L. (2001).The status and quality of teaching and learning of science in Australian Schools. Canberra: Department of Education, Training and Youth Affairs. 
Hazen, R. M.,& Trefil, J.(1991)Science matters.Achieving scientific Literacy.New York:Anchor Books Doubleday
Hirsch, E.D., Jr. (1987). Cultural literacy: What every American needs to know .Boston: Houghton Mifflin.
Holbrook, J. and Rannikmae, M. (2009).The meaning of scientific literacy.International Journal of Environmental & Science Education. 4(3): 275-288.
Holbrook, J., & Rannikmae, M. (Eds.).(1997). Supplementary teaching materials promoting scientific and technological literacy. Tartu, Estonia: ICASE (International Council of Associations for Science Education).
Hurd, P. D. (1958). Science literacy: Its meaning for American schools. Educational Leadership 16, 13-16.
J.S. Oliver, D.F. Jackson, S. Chun, A. Kemp, D. J. Tippins, R. Leonard, N. H. Kang, and B. Rascoe.(2001). The Concept of Scientific Literacy: A View of the Current Debate as an Outgrowth of the Past Two Centuries. Electronic Journal of Literacy through Science. , Volume 1, Issue 1.
Jenkins E.W(1999).School Science/Citizenship and the Public Understanding of Science International Journal of Science-Education (703-710)
Jenkins, E.W. (1994). Public understanding of science and science education for action .journal of Curriculum Studies. 26(6): 601-611.
Koeval Thurmond, Carolyn. Lee, Okhee .(2000). Perceptions of scientific literacy among university science professors and science education professors.Florida Journal of Educational Research, Vol,40 .No. 1, 5-27
Laugksch, C. R. (2000). Scientific literacy: A conceptual overview. journal of Science Education. 84(1), 71 – 94.
Lederman, N. G. (1992). Students’ and teachers’ conceptions about the nature of science: A review of the research. Journal of Research in Science Teaching, 29, 331–359
Lee ,Okhee. &. Paik , Seoung-hey.(2000). Conceptions of Science Achievement in Major Reform Documents. School Science and Mathematics, Volume 100, Issue 1, pages 16–26, January .
Linder, Cedric, Östman, Leif, & Wickman, Per-Olof. (2007). Promoting scientific literacy: Science education research in transaction. Paper presented at the Linnaeus Tercentenary Symposium.Linnaeus Tercentenary Symposium,http://nadidaktik.se/MSU/sem9/Linneproceedings.pdf
Liu Xiufeng(2009) Beyond  Science  Literacy:  Science  and  the  Public: International  Journal  of  Environmental  &  Science  Education .   . Vol. 4, No. 3, July 2009, 301-311.
McComas.w.f.(2014). The Language of Science Education:An Expanded Glossary of Key Terms and Concepts in Science Teaching and Learning. Sense Publishers, AW Rotterdam, The Netherlands.
McPhearson, P.T.; Pollack, G.R.; and Sable, J.E. (2008).Increasing scientific literacy in undergraduate education: A case study from “frontiers of science” at ColumbiaUniversity.http://columbiauniversity.net/cu/biology/faculty/pollack/publications/essays-andreviews/ increasing_scientific_literacy.pdf
Miller, J. D. (1983). Scientific literacy: A conceptual and empirical review. Daedalus, 112(2), 29–48.
Miller, J. D. (1992). Toward a scientific understanding of the public understanding of science and technology. Public Understanding of Science, 1(1), 23–26.
Murcia ,Karen(2006). Science literacy for Sustainability. These Doctori Submitted in total fulfilmen of the requirements of the  Dgree of Doctor of Philosophy. University Perth, Western Australia.
National Research Council (1996).The national science education standards. Washington,DC: The National Academies Press.
National Research Council. (2007). Taking science to school: Learning and teaching science in Grades K-8. Washington, DC: The National Academic Press.
Norris, S.P., & Phillips, L.M. (2002).How literacy in its fundamental sense is central to scientific lite-racy. Science Education, 87, 224-240
Nuangchalerm, Prasart .(2010). Engaging Students to Perceive Nature of Science Through Socioscientific Issues-Based Instruction. European Journal of Social Sciences – Volume 13.
OECD. (2000). Measuring Student Knowledge and Skills: The PISA 2000 Assessment of Reading, Mathematical and Scientific Literacy. Paris: OECD.
OECD. (2003). The PISA 2003 Assessment Framework: Mathematics, Reading, Science and Problem Solving Knowledge and Skills. Paris: OECD.
OECD. (2007). PISA 2006: Science Competencies for Tomorrow's World: Volume 1: Analysis. Paris: OECD.
OECD.(2009). PISA 2006 technical report. Paris: OECD .
OECD.(2013). PISA 2015 draft science framework.http ://www.oecd.org /callsfortenders/ Annex %2 0IA_ %20PISA%202015%20Science%20 Framework%20.pdf
Ogunkola .Babalola J.(2013). Scientific Literacy: Conceptual    Overview, Importance and Strategies for Improvement. Journal of Educational and Social Research. Vol. 3 (1) January
Oliver ,J. Steve. , Jackson , David F. , Chun , Sajin .(2001). The Concept of Scientific Literacy: A View of the Current Debate as an Outgrowth of the Past Two Centuries. Electronic Journal of Literacy through Science, Volume 1, Issue 1
Osborne, J. (2007). Science education for the twenty-first century.Eurasia Journal of Mathematics, Science & Technology Education,Östman, & P.-O. Wickman (Eds.), Promoting scientific literacy: Science education research in transaction, Proceedings of the
Pella, M.(1976) 0. The place or function of science for a literate citizenry.Science Education. 60,97-101
Ramona E. Archer-Bradshaw,)2014(.Demystifying Scientific Literacy: Charting the Path for the 21st Century. Journal of Educational and Social Research MCSER Publishing, Rome-Italy. Vol. 4 No.3
Robert M. Hazen.(2002). Why Should You Be Scientifically Literate?.(ActionBioscience)
Roberts, D.A. (2007). Scientific literacy/science literacy.In S. K. Abell, & Lederman, N. G. (eds.), Handbook of research on science education. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, Pub-lishers.
Ryder,J .(2001). Identifying Science Understanding For Functional Scientific Literacy.Studies in Science Education , 36, 1-44
Science Standards of Learning for Virginia Public Schools.(2010), Board of Education, Commonwealth of Virginia, Richmond, VA, 2010.
Senta A. Raizen ..(1998). Standards for Science Education.Teacher college recored.100(1),66-121.
Shamos, M. (1984).Exposure to Science vs. Scientific Literacy.Journal of College Science Teaching, March.
Shamos, M. H. (1995). The myth of scientific literacy. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press.
Shen, B.S. P. (1975). Scientific literacy and the public understanding of science.In S. B. Day (Eds), Communication ofscientific information.Pp 44 -52. Basel: Karger.
UNESCO .(2004).The Plurality of literacyand its Implications forPolicies and Programmes. Published in 2004 by the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization 7, place de Fontenoy, 75352 PARIS 07 SP.