ارائه شاخصی به منظور سنجش فاصله فرهنگیِ «علم» و « عامه مردم» در شهر اصفهان (مورد مطالعه: علم نجوم)

نوع مقاله: مقاله ترویجی

نویسنده

دکتری جامعه شناسی و مدرس دانشگاه اصفهان

چکیده

نفوذ و اشاعه ایده­ها و قوانین علمی در بین شهروندان عامه، روندی کند و آهسته دارد. ایده علمی ایجاد شده توسط متخصصان، حتی پس از پذیرش آن در اجتماع علمی، گاهی اوقات سال‌ها طول می­کشد تا به توده مردم برسد. اطلاعات ساده علمی همانند چرخش زمین که امروزه به عنوان امری متعارف در بین اکثریت شهروندان است، حدود صد سال طول کشید تا جزء جدایی­ناپذیر افکار بخش قابل ملاحظه­ای از جمعیت جهان شود. هنوز هم سرعت انتشار بسیاری اطلاعات یا ایده‌های علمی در سطح جهان، متفاوت است.
در این مقاله تلاش می­کنیم شیوه­ای برای سنجش فاصله فرهنگی موجود بین تفکر عامه مردم و مفاهیم علم نجوم پیشنهاد دهیم. بنابراین هدف این مقاله، سنجش میزان فاصله بین مفاهیم علمیِ نجوم و عامه مردم است و با این سوال پژوهشی مواجه است که «در مورد مفاهیم مختلف علم نجوم این فاصله چقدر است و چه میزان طول می­کشد تا یک مفهوم علمی، مردمی و همگانی شود؟»
جامعه آماری‌ در پژوهش حاضر، جمعیت 15 تا 79 ساله ساکن در مناطق 15 گانه شهر اصفهان در سال 1394 می‌باشند. نمونه‌گیری با استفاده از روش سهمیه‌ای انجام گرفت و متغیرهای «جنس»، «سن» و «منطقه محل سکونت» به عنوان شاخص‌های طبقه‌بندی به کار گرفته شدند؛ و 630 پرسشنامه به ‌این روش بین پاسخگویان توزیع شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها بر اساس نرم­افزار spss صورت گرفت و بر اساس آن روشی پیشنهاد شد تا فاصله و شکاف موجود بین یک ایده علمی و درک عامه مردم از آن ایده اندازه گرفته شود. این فاصله در این مقاله توسط تعداد سال‌های تحصیلات رسمی اندازه گرفته شده است. به نظر می‌آید عواملی همچون پیچیدگی موجود در یک پدیده علمی، مدت زمان چرخه حیات آن پدیده، و میزان تاثیرگذاری آن پدیده در زندگی روزمره شهروندان عادی، بر میزان فاصله فرهنگی بین یک ایده علمی و تفکر عامه مردم تأثیرگذار­است. این ادعا نیازمند آزمون تجربی و بررسی بیشتر در تحقیقات آینده است.

کلیدواژه‌ها


حسن‌زاده، م. (1391). ترویج علم از نظر تا عمل. تهران: مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور.
قاسمی، و. (1389). مدل­یابی معادله ساختاری با کاربرد نرم افزار ایمس. تهران: جامعه شناسان.
قانعی‌راد، م. ا. (1388). طراحی مدل پیمایش محیط اجتماعی و فرهنگی نظام علمی کشور و اجرای نسخه راهنمای آن در ایران، طرح پژوهشی انجام شده در مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور.
قانعی‌راد، م. ا. و مرشدی. ا. (1390). پیمایش فهم عمومی از علم و فناوری، مطالعه موردی شهروندان تهرانی. فصلنامه سیاست علم و فناوری سال سوم، شماره 3، صص 93-110.
Bauer, M; W., Allum, N; Miller, S (2006). What can we learn from 25-years of PUS research? Liberating and widening the agenda. Public understanding of science, special issue.
Berendsen, M. L. (2003). “Conceptual Astronomy Knowledge among Amateur Astronomers: Implications for Outreach Training”: Unpublished Masters Thesis, University of Western Sydney, Australia.
Berendsen, M. L. (2005). “Conceptual Astronomy Knowledge among Amateur Astronomers.” The Astronomy Education Review 1(4): 1–18.
Brown, B. A., Reveles, J.M. and Kelly, G.J. (2005). Scientific Literacy and Discursive Identity: A Theoretical Framework for Understanding Science Learning.” Science Education 89: 779–802.
Geertz, C. )1999(. A life of learning. Charles Homer Haskins lecture for 1999, American Council of Learned Societies. Occasional Paper No. 45.
Kleinman, D. L., & Powell, M. (2007). Science literacy and civic engagement: Learning from a consensus conference. In R. Glaser (Ed.), Science communication for all Vol. 151, pp. 398-409. Rotterdam, Netherlands: Sense Publishers.
Kretzmann, J.P. and McKnight, J.L. (1993). Building Communities from the Inside Out. Evanston, IL: The Asset-Based Community Development Institute, Northwestern University.
Levis, F. R. )1962(. Two cultures? The significance of C. P. Snow. London: Chatto and Windus.
Michael, M. (1996) .ignoring science:discourses of ignorance in the public understanding of science. IN Alan Irwin and Brian wynne (Eds), misunderstanding science? The public reconstruction of science and technology. Cambridge, UK: Cambridge university press.
Michael, M. (1998).between citizenship and consumer :multiplying the meanings of the public understanding of science. Public understanding of science, 7: 313-27.
Michael, M. (2002).comprehension, apprehension, prehension :heterogeneity and the public undrestanding of science. science, technology and human values 27(3)357-378.
Miller, J. D. (1987). “Scientific Literacy in the United States.” in D. Evered and M. O’Connor (Eds) Communicating Science to the Public, pp. 19–40. London: Wiley.
Miller, J. D. (1998) “The Measurement of Civic Scientific Literacy.” Public Understanding of Science 7: 1–21.
Miller, J. D. (2001). The Acquisition and Retention of Scientific Information by American Adults.” in J.H. Falk (ed.) Free-choice Science Education: How We Learn Science Outside of School, pp. 93–114, New York: Teachers College Press.
Miller, J. D. and Pifer, L. (1996). “Science and Technology: The Public’s Attitudes and the Public’s Understanding.”in National Science Board, Science and Engineering Indicators: 1996, pp. 7.1–7.21. Washington, DC: US Government Printing Office.
National Science Board (1998) Science and Engineering Indicators: 1998. Washington, DC: US Government Printing Office.
National Science Board (2000). Science and Engineering Indicators: 2000. Washington, DC: US Government Printing Office.
National Science Board (2002). Science and Engineering Indicators: 2002. Washington, DC: US Government Printing Office. Falk et al.: Importance of free-choice learning 467.
National Science Board (2004). Science and Engineering Indicators: 2004. Washington, DC: US Government Printing Office.
Nelkin, D. (1995). Selling science: How the press covers science and technology.New York: Freeman.
Raza, G., B. Dutt, S. Singh, and A. Wahid. )1991(. Prototype of the forms of scientific cognition: A survey of cultural attitude to natural phenomena. Reports I and II. New Delhi: National Institute of Science Technology and Development Studies.
Raza, G. S. Singh, and B. Dutt. )1995(. Peoples’ attitude to scientific knowledge: The context of culture. Journal of Scientific and Industrial Research 54:108-21. Raza, G., S. Singh, B.
Raza, G. S .Singh, B. Dutt, and J. Chander.) 1996(. Confluence of science and people’s knowledge at the Sangam. New Delhi: Ishtihaar.
Raza, G., S. Singh, and B. Dutt. )2002(. Public, Science, and Cultural Distance. Science Communication, Vol. 23 No. 3: 293-309.
Sardar, Z. and B. V. Loon. )1997(. Introducing cultural studies. New York: Totem Books. Snow, C. P. [1959] 1993. The two cultures. Reprint, Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Shamos, M. (1995). "The Myth of Scientific Literacy", New Brunswick, NJ: Rutgers University Press.
Snow, C. P. [1959] 1993. The two cultures. Reprint, Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Stamm, K. R., F. Clark, and P. R. Eblacas. )2000(. Mass communication and public understanding of environmental problems: The case of global warming. Public Understanding of Science 9:219-37.
Tylor, B. [1871] 1924. Primitive culture. 7th ed. Reprint, New York: Brentano’s. Wynne, B. 1995. Public understanding of science. In Handbook of science and technology studies, edited by S. Jasanoff, G. Markle, J. C. Petersen, and T. Pinch, 361-88. London: Sage.
Wynne, B. (1995). Public understanding of science. In Handbook of science and technology studies, edited by S. Jasanoff, G. Markle, J. C. Petersen, and T. Pinch, 361-88. London: Sage.
Wynne, B. (1991).Knowledge in context. Science, technology and human values 16: 111-21.
Wynne, B. (1992). Misunderstood misunderstanding: social identities and identities and public uptake of science.